Vawiin, India ram tana ni ropui tak, India zalenna ni vawi 79-na lawmna hun hmang tura lo kal khawmte leh Saitual District mipui zawng zawngte, thinlung takin chibai ka buk a che u. In zinga he hun ropui tak ka hmang thei hi ka lawm hle a, a hlawhtlin theih nana in inbuatsaihna leh in thawhhona avangin lawmthu ka sawi a ni.
Kan hriat theuh angin, India ram chu hun rei tak British awpna hnuaia kan awm hnuin, kum 1947 August ni 15 khan, kan ram tana zalenna sualtute zarah mahni kut keaa ding tawh turin kan lo zalen ta a. Hetiang dinhmun thleng thei tura mi tam tak nunna chan tate leh India ram tana zalenna sualtute, ram ropui ni tura sulsutu, hruaitu hmasate kha zahna chibai ka buk a ni.
Kum 79 kal ta kha chuan India ram hi kawng tinrengah a retheiin a harsa hle a, amaherawhchu tun hunah meuh chuan khawvel huap pawha ram hmasawn chak ber pawl kan lo ni ta a. Kan sawrkar hnathawh that a zarah zirna kawngah te, eizawnna kawngah te, hriselna kawngah te leh thil dang tam takah India ram pumpui hian hma a sawn hle a ni.
Saitual district ngeiah pawh hian hmasawnna hmel hmuh tur a tamin, mipui hamthatna atana sawrkar hmalakna pawimawh tak tak te a awm a, chungte chu vawiinah hian tlem a zawng sawi lan ka duh a ni.
School Education Department, Samagra Shiksha leh PM Poshan Saitual District hnuaiah zirna leh zirlai naupangten hma an sawn theih nan nasa taka hma lak a ni a. Kum hmasa lama cyclone Remal-in building a tihchhiat tak school 35 lai thuam that a ni. Sikul hrang hrangah kut themthiamna (skills) eizawnna tlak zirlai ten an neih theihna turin Vocational Education course leh Computer zirna ICT kalpui mek a ni a. Tui thianghlim in tur leh ruah tui khawlna te siam niin, school engngemaw zatah tui dah vawhna 80 liters zel dah a ni tawh bawk . Govt. leh Govt. Aided School-a naupang 2152 hnenah uniform leh 2395 hnenah textbook a thlawna pek a ni. PM Poshan scheme hnuaiah zirlai 4692 te hnenah Chhun Chaw – Mid Day Meal nitin pek thin an ni bawk. Samagra Shiksha, Saitual District tan tun kum 2025-26 FY chhung atana hman tur sum Rs 1278.72 Lakhs (Cheng Nuai Sangkhat Zahnih Sawmsarih Pariat Singsarih Sanghnih) zet PAB in a approved a, a lawmawm hle a ni.
Govt. High School, Saitual-ah Pipe Band (Boys & Girls) nikum atang khan din a ni a. Nikum vek khan Govt High School, Saitual Girls Pipe Band te hi Mizoram a State Level School Band Competition-ah pakhatna niin, India Eastern Zone Band Competition, Guwahati a neihah Mizoram aiawhin an kal a, Eastern Zone ah hian pathumna an zu ni thei a, a lawmawmin ka lawmpui hle che u a ni. Vawiinah pawh rimawi mawi takin Parade an kaihruai a, a lawmawm ka ti hle.
Saitual District Police te zarah dan leh thupek tha taka kenkawh a ni a, an chhuanawm ka ti hle mai. Nikum August atanga kumin July thleng khan Heroin (No.4) kg 2.03, cheng nuaih 51 man hu, zu cheng nuaih 14 hu, Metamphetamine Tablet kg 5.26, cheng nuaih 78 man hu, dan lova kuhva tawlh ruk bag 752, cheng nuaih 51 man hu an man tawh a. Saitual DEF chuan awareness campaigns/programme hi school, biak in leh community hall-ah te heng ‘Traffic rules’, ‘Career counselling’, ‘Cyber crimes/awareness’, ‘POCSO Act’, ‘Three new criminal Laws’ leh ‘Drug abuse’ tih thupui hmang tein vawi engemaw zat an nei a bawk a ni.
Kan ram thalaite ruihhloin min run mek zel a, Saitual District ngeiah pawh ruihhlo do beihpui thlak turin Sawrkarin Excise & Narcotics Department a awm tul a ti a. Nikum December ni 11 khan kan Chief Minister zahawm takin Excise & Narcotics Station, Saitual District chu thawktu indaih lo tak chungin a hawng a ni. Saitual Excise and Narcotics Station chuan 2025 April-July chhung khan zu leh ruihtheihthil kaihhnawih avangin mi 231 an man a, home/centre ah mi 29 dahin, lirthei panga (5) man a ni bawk. Case register zawng zawng hi 133 a ni. Hetiang hi kan dinhmun a nih laiin Saitual District chhungah Drug free village (ruihhlo zuar leh ti awm lohna hmun) sawmparuk (16) lai mai a awm hi a lawmawm ka ti hle a ni.
Horticulture Department chuan ei leh bara kan intodelh theih nan nasa takin hma a la a, thei leh thlai chi hrang hrang dawnfawh, thingfanghma, zikhlum, tomato, dragon fruit, hmarcha leh serthlum chi (seed) te sem a nih mai bakah chin a ni a. Heng thlai rah leh thei te enkawl nan hmanraw chi hrang hrang, Drip & Sprinkler irrigation Systems te, Knapsack Sprayer te, Greenhouse te leh hmanraw dang dang khaw hrang hrangah sem a ni a, Warehouse leh Solar Cold Storage Mualpheng lamah sak zawh a ni bawk.
Kut hnathawktute hmasawnna atana hna thawk thin Agriculture Department chuan Mizoram Bana Kaih (Handholding) scheme hnuaiah Saitual District chhungah sawhthing 34565.27 quintals (quintal singthum, sangli zanga sawmruk leh panga) a hralh chhuak tawh a ni. Rainfed Area Development (RAD) hnuaiah 2023-2025 chhungin chhungkaw 320 te hnenah tanpuina Rs.25000 theuh a pek a ni a, Per Drop More Crop (PDMC) hnuaiah hian thlai chawm nan leilet neitu mi 29 hnenah Tanky Rs. 90000/- man pek niin, Agroforestry scheme hnuaiah hian Small Nursery siamna Rs. 5 lakhs chu Tung Growers Association, Saitual hnenah pek a ni. Soil health card scheme hnuaiah lei that leh that loh enna turin sample 2730 lak ni tawhin, soil health card print tawh zat hi 2542 a ni bawk.
Land Resources, Soil & Water Conservation Dept chuan Rubber Link Road (Minpui atanga Chhimluang. Tuirini kam) atan Km 5.68 a thui cheng 614,6000 (Nuaih sawmruk pakhat singli sangruk) sengin a laih sak a. Lamzawl leh N. Lungpher khuaah te Gabion Spur (leilet hmunte tui lian (flood)-in a ti chhe tur venna), Terrace, tui dah khawlna tur Tanky leh Check Dam te siam a ni bawk.
District Hospital Saitual hian Mizoram District Hospital fai leh thianghlim inelna Kayakalp 2024-25 ah pakhatna lawmman a dawng a, Eco-friendly facility ah 1st Runner up lawmman a dawng bawk a ni. District Hospital Saituala thawktute ka lawmpuiin, an chhuanawm ka ti khawp mai. January ni 9, 2025 khan Phuaibuang PHC chuan India rama damdawi in tha tehna National Quality Assurance Standard (NQAS) Certificate an dawng a, Suangpuilawn, Phullen leh Mimbung PHC te hi State Certification dawng tawh an ni bawk a ni.
AH & Vety Department chuan ran vulhtute tan hmasawnna leh hamthatna tam tak a chhawp chhuah sak a. Kum 2024 January – 2025 July chhung hian ran damlo 11,894 (Singkhat Sangnga, zariat sawmkua pali) enkawl niin, ran hri danna (Vaccine) hmangin ran 3,702 (Sangthum, zasarih leh pahnih) chiu a ni bawk. Ran enkawltute training neihpui niin, April 2025 khan hmun hrang hrangah a thlawna ran inentirna “Animal Health Camp” neih a ni. African Swine Fever laka inven nan ran enkawltute hnenah awareness campaign tha tak neih a ni bawk.
Urban Development & Poverty Alleviation Department (UD &PA) hma laknain Mizoram Khawpui Fai Inelna-Swachh Bharat Mission (Urban) Mizoram Cleanliness Competition 2024-ah Saitual khawpui chuan Category II -ah lawmman pakhatna a dawng a, UD &PA deparment-a thawktute leh hma lakpuitu khawtlang hruaitute an fakawm ka ti hle a ni. PMAY-Housing for all (urban) hmalakna hnuaiah chhungkaw 715 in an sa zo tawh a. Saitual Town hi pawn/khawlaia inthiar awm lohna Open Defecation Free-ah puan lo ni tawhin, Open Defecation Free Plus (ODF+) certify hial a ni tawh bawk.
Tui thianghlim leh hnianghnar mitinin kan neih theih nana hma latu PHED Saitual District chuan nasa takin hma a la a, Jal Jeevan Mission hnuaiah in 9433-ten anmahni in ngeiah tui herh haw thei tawhin , khaw 8-ah Solar Pumping hmang a tui pump chhuah a ni a, khaw tin Har Ghal Jal an ni tawh a ni. . Saitual District a thingtlang khaw 36-ah Open Defecation Free Plus (ODF+) Model Village vek tawh niin, heng khaw tinah hian 15th Finance Commission nen a Convergence-in Community Soak Pit te, Composed Pit te leh Segregation shed te sak vek tawh a ni.
District Civil Supplies te hmalakna angin NFSA Ration man tlawm dawng ve lo chhungkaw hnenah Ration Card engemaw zat a pek chhuah a ni a. Theikhang Supply Centre (SC) ah Godown thar sak zawh fel niin, luah nghal a ni a, Supply Centre (SC) 9-ah fur chhung ei tur buhfai chhek khawl vek a ni bawk.
Saitual District-ah a vawi khatna atan March ni 21, 2025 khan District Fisheries Department hmalaknain Sangha Kutpui (Fish Festival) Tamdil-ah neih a ni a, sangha khawitute tan chona thar a thlen a, he sangha kutpui hi mipuiin an hlutin, chhimtu pawh an thahnem hle a, a hlawhtling hle a ni. District Fisheries Department te hnuaiah February thla chhung khan Cyclone Remal avanga dil chhia te tanpuina pawisa mi 57 hnenah pek chhuah a ni a, June leh July thla chhung khan sangha khawitute hnenah sangha chi 4,32,000 subsidy in pek chhuah a ni bawk. April-July, 2025 khan PMMSY Scheme hnuaiah component hrang hrang; new pond, new rearing pond, paddy cum fish culture, kiosks leh backyard ornamental fish rearing sakna tura tanpuina chu sangha khawitu 162 hnenah sem chhuah a ni.
Ram ngaw humhalh kawngah Saitual Forest Range chuan nasa takin hma a la a. Forest conservation Act, 1980 bawhchhiatna a awm loh nan Awareness neih thin niin, Thing leh mau chereu tawhna (Rambua) hmun hrang hrangah thing phun beihpui thlak a ni bawk. Kumin chhung hian Wildlife Protection Act, bawhchhia mi 4 case siam sak an ni a. Saitual Forest Range te hian ulhbun pathum (3) leh airgun pathum (3) hrensak mek an nei bawk a ni.
Taxation Department chuan kumin January atanga July thla chhung khan chhiah cheng vaibelchhe 6.92 an hmu a ni.
Economics and Statistics department chuan kumin January thla atang Birth certificate 187 leh Death certificate 127 a pe chhuak a. Nikum April- December chhung hian Birth & Death certificate pek chhuah atangin state sawrkarah chhiah ₹175,5800 an chhung lut a ni.
District Hub for empowerment of women (DHEW) office chu Mission Shakti hnuaia scheme hrang hrang te tih hlawhtlinna kawnga hma latu a ni a. Nu nau pai leh hnute pe lai tana hamthatna dawn theihna PMMVY-a inziahluh runpui (enrolment) chu 15th July – 15th August chhung hian kalpui mek a ni a, DHEW, Saitual District hi Mizoram pumah enrolment ti tha ber pahnihna ni mekin, All India-ah pawh parukna a ni pha a ni.
Hmeichhe baihvaite tluk luhna - One Stop Centre chuan hmeichhe mangang leh puih ngaite an mamawhna zawnah tanpuina a pe thin a. OSC hmalakna hnuaiah Temporary Shelter, Medical Aid, Legal Aid, Psychological Counselling & Police Assistance te din leh kalpui a ni a, hmeichhe laka hleilenna te a awmlohna turin leh One Stop Centre chungchang mipuiin an hriat nan hmun hrang hrangah awareness neih a ni.
Integrated Child Development Services (ICDS) hnuaiah hian tun dinhmunah Anganwadi 131 a awm a, naupang, rai puar, hnute pe lai leh tleirawl engemaw zat an in register a, Poshan Abhiyaan hnuaiah Anganwadi a hnathawk ten report an pek zung zung theih nan smartphone sem an ni. Beti Bachao Beti Padao hnuaiah fanu te zirna pek chungchangah awareness campaign te neih a ni bawk.
Information & Public Relations Department chuan Saitual District-ah kumin chhungin Press Release engemaw zat an tichhuak tawh a, Saitual District chhunga sawrkar hmalakna leh hmachhawp puanzar kawngah hna tangkai tak an thawk mek a ni.
Deputy Commissioner Office chuan District hmasawnna atana department hrang hrang hna thawhte khai khawmin, mipui mamawh hrang hrang ngaihtuah leh pek chhuah hna a thawk thin a. Kumin chhung hian line department te nen tanghoin Village Disaster Management Committee (VDMC) te, Banakaih (Handholding) scheme hnuaia progress partner te leh CM’s Special Package hnuaia progress partner te tan orientation training buatsaih a ni. DC kaihhruainain khuarel chhiatna a lo thlen thulha chet lak dan tur nun chan zirna ‘Mock Exercise on Landslides, Floods, and Forest Fire’ leh indona/bomb thlak a lo thlen thulha nunchan zirna “Civil Defense Mock Drill” te chu hlawhtling taka zawh fel a ni. NITI Aayog-in Aspirational Block te hmasawnna tura inelna- Sampoornata Abhiyan a buatsaihah Ngopa RD Block chu a ti tha ber leh Mizorama NITI Aayog tehfung/parameter paruk (6) te tihlawhtling vek thei Aspirational Block awm chhun a ni hi lawmawm ka ti a, Ngopa Block-a thahnemngai taka hna thawk zawng zawng te ka lawmpui che u a ni.
Tuna kan tarlan te kha Saitual District department hrang hrang hnuaia Sawrkar hmalakna a tlangpui a ni a. Sawrkar hmalakna reng rengah hian a hlawhtlinna hi a thawktute leh mipuite kutah a innghat thui em em a. Vawiina kan tarlan te pawh kha a thawktute inpekna leh Saitual District mipuiten Sawrkar kan thlawp thatna avanga hlawhtling a ni tih hi ka sawi duh a, Sawrkar aiawhin in chungah lawmthu ka sawi a ni.
Vawiina he ni hmang tura lo kal zawng zawng te chibai ka buk nawn leh che u a, Independence Day lawmna a hlawhtlin theihna tura thawktu zawng zawng te, sawrkar hnathawk te, parade contingent-te, zirlaite, zirtirtute, chanchinbumi te, tlawmngai pawl te leh he ni lawm tura lo pung khawm zawng zawngte chungah thinlung takin lawmthu ka sawi a. Saitual District hmasawnna tur leh Mizoram hmasawnna turin thahnemngai takin ke i pen zel ang u.
KA LAWM E.
JAI HIND
