2681/2025-2026

Aizawl; the 16th December,2025: Vawiin khan Sinlung Hill council Hall-ah Pu James Miahlung lehkhabu ziah "Shendu Lakher Chanchin" chu Health Minister Pi Lalrinpuii chuan a tlangzarh ta a ni.

Tlangzarhna hunah hian thu sawiin, Pi Rinpuii chuan vawiinah hei Sorkara dinhmun pawimawh tak: Sinlung Hills Council leh Election Department-a thawk lai James Miahlung, MCS chuan lehkhabu rotling tak tur SHENDU LAKHER CHANCHIN tih chu a buatsaih a, tlangzarhna kan nei thei dawn hi lawmawm ka ti hle mai.

He lehkhabu hi Mizo chanchin kan lo hriat tawh dan tidanglam thei hial tur a niin a ziaktu pawh hian a uluk in a ziah chhung hun pawh a rei viau mai a. National Archive leh State Archive te pawh luhchilhin Sap ho kutchhuak lehkhabu hrang hrangte pawh a chhiar a. Shendu hnam chanchin ziahnaah chuan a chipchiar ber hial awm e. Shendu hming lo chhuah dan a ziak a, shendu hnam chi pengte ziak lehin tun hnua Mara leh Lakher tia kan sawi tak dante chhiar tur a awm bawk.

Mizo chanchin ziaktuten an ziah lan ngai meuh loh Chin Hills leh Lushai Hills thuneitute'n Chapui leh Satlawng an inchuh dante pawh he lehkhabuah hian chhiar tur a awm a. Zo hnahthlak chanchin chhuinaa ṭangkai tur tak takte a awm a ni. Bung 15 thleng a awmin a ziaktu hian uluk taka a ziah a niin research beitute tan phei chuan chhiar ngei ngei tur chi a ni ang, a ti.

Tunlaiah lehkhabu chi hrang hrang a chhuak ṭhin a, Novel leh Drama lam te pawh lehkhabu thar a awm ṭhin. Tuna Pu James-a lehkhabu ang hi chu research neih tak tak loh chuan ziah mai mai chi a ni lo a, mi nazawng tan phei chuan thil harsa tak tur pawh a ni. Vawiina kan tlangzarh thei hi a lawmawmin a chhiartu apiangte'n an hlawkpui ngei pawh ka beisei.

Pu James-a pawh duhsakna ka hlanin hetiang lehkhabu ro tling tur hi ziak zel sela midang tihhmuhtu ni zel rawh se, tiin duhsak a hlan bawk.

He SHENDU LAKHER CHANCHIN lehkhabuah hian a chin chhuakin Shendu, tun hnua Lakher emaw Mara emaw tia hriatte chanchin chhui niin Mara history ziaktu dangte'n an ziah lan loh tam tak he lehkhabuah hian tarlan a ni.

Mara history-ah hian thu dik tawk lo, history tuipuitute'n kum tam tak thu dik emaw tia an lo vawn tawhte a awm a, chungte chu he lehkhabuah hian National Archive leh State Archive a Sap hun laia report/diary leh british officer-te thu ziah hrang hrang behchhanin siamthat tum a ni.

Mara chanchin ziaktu hmasate'n an chhui zen zen loh, hnam hming (Ethnonym) invuah dan; entirnan, Kawl (Burmese) leh Bengali te'n tlang mi (Kukiho) a hlawma an hmer khawmna Lungkhe/Lankhe atanga Lakher rawn chhuah dante, scholar thenkhatte leh british official-te thu ziah atanga 'Shendu' hming lo chhuah dan chhui nate, Shendu in Pawi leh Lakher chi peng (sub group) hrang hrang a huam dan te ziah a ni.

He lehkhabu ziaktu hian Pawi leh Lakher chanchin ziahnaa ngaihven hlawh em em lo Shendu chi peng sawmpakhat- Hakha, Thantlang, Tlosai, Vawngtu, Zongling, Vaki leh adt inlaichinna leh an inkara thil thlengte zau takin a chhui a. South Lushai Hills Bawrhsap J. Shakespear-an Thantlang Chinzah lalte'n Buinu (Kolodyne) thlang lam khaw thenkhat; Saiha, Bawite, Serkor, Ainak, Ramri (Chinzah leh Hawthai infinkhawm) leh Zongling; an chipui te khaw din (Colony) anga ngai a, chhiah an zuk khawn thin a dodal dante, Tlosai (Saikao) leh Lungtian tlang dung Chinzah lalte innghirnghona te, Fanaiin Ainak an run thin avanga Fanai lakah Vawngtu (Vuangtu) phuba lakna te, Zongling leh an thenawm Tlosai, Sabawng leh Vawngtu innghirnghona te ziah a ni bawk.

Mara history-a sawi chhuah ngaih zen zen loh kum 1877 a Arakan police te'n Zongling (Savang) in 163 an hal thu te, J. Shakespear-a'n 1894 a Ramri (Niawhtlang) an hal chhiat dan kimchang te, Savang lal Ngothawin Vawngtu lakah harsatna namen lo a tawh avanga Shakespear hnenah inhumhimna a dil thute, Kiasi run (1908) leh Siata run (1919) chanchinte pawh ziah lan a ni.

British hun laia sawrkar awp loh Zongling leh a chhehvel khuate Arakan lama beh tir tumna te leh a hnua sawrkar awp biala rin luh an nih dante, Chin Hills leh Lushai Hills district thuneitute'n Chapui leh Satlawng an inchuh chungchangte pawh he lehkhabuah hian tarlan a ni bawk.

He lehkhabu hi Zohnahthlak history, a bik takin Pawi-Lakher history tuipuitu te, zirbingmi (Researcher), politician, sawrkar hnathawk leh zirlaite tan chhhiar naawm tuipuitute tak tur a ni.

He lehkhabu hi Bung 15 a then niin, Rs.350/- man a ni.

Lehkhabu tlangzarhna inkhawm hi Pu C.Lallianngura'n kaihruaiin, Rev.Lalremtluanga'n hunserh a hmang a, Dr Joseph Lalfakzuala'n lehkhabu thlirlawkna hun a hmang.

Attachment

  • Loading attachment...