Ṭhian duhtakte u,

Vawiin hian India ram pumah Independence Day vawi 80-na ropui takin kan lawm a. He ni chhinchhiah tlâk takah hian Khawzawl District mipuite, Mizoram chhung leh ram pawna mite zawng zawng duhsakna chibai ka buk a che u.

He ni ropui takah hian India-in zalênna kan neih theihna tura thî leh thau pawlh a, mahni inphata, nun thâpa lo beitu, hruaitu ropui tak takte bakah zalênna sualtute thlâwp tlattu mipuite inpekna ropui tak kha kan zavaiin hre thar leh ila. Thâ thlah lova ram tana an beihna zarah vawiin hian India ram chu sakhaw hrang hrang zalênna ram, mipui rorelna ram ropui, \hang duang tak leh khawvel ramdangte zah kâi a ni mek a. Ram hruaitute leh mipuite inpekna zarah hriselna kawngah te, zirnaah te, ei leh bar zawnna kawngah te leh kawng tinrengah India ram pumpui hian hma a sawn nasa takmeuh a ni.

Khawzawl District pawh kum 2019-a a lo din a\ang khan hma a sawn chak em em a. Sawrkar Flagship Programme Hand Holding Policy ‘Bâna Kaih’ hi sector hrang hrangte tihchakna atan duan a ni a. He hmalakna pawimawh tak hnuaiah hian kuthnathawktute thei leh thlai tharchhuah lei sak te, a sawngbawl dan tur ngaihtuah te, a hralhchhuahna kawng dap te bakah mahni kutkawih eizawnna leh thiam thil zirna (Skill Development) chawisan te, \halaite tana eizawnna ngelnghet siam thlengin a huam tel a; hei hian small-scale leh agro-based industry-te hmasawnna a pui hle dawn a ni. He Policy hian Sawrkar laipui leh State Sawrkar programme hrang hrang, hmalakna leh Scheme hrang hrangte a \angkai thei tur ang bera thlun zawm a, thawh hona \angkai siam a tum a ni. 

Ram hmasawnna tluantling nei tur chuan ruhrel (infrastructure) \ha leh nghet neih a pawimawh hmasa ber a. PWD Khawzawl Division chuan PMGSY-III hnuaiah Kawlkulh - NE Bualpui Road te, Kawlkulh - Lungpho Road te leh Kawlkulh a\anga Lungpho–Ngentiang Road siam \hat hna te a thawk mek a. SASCI 2025–26 hnuaiah Demdum a\anga Tuichang Pump House approach road siam mek a ni a. Biate leh Bungzung inkara Tuipui Lui suspension bridge sak mek leh approach road zauh hna an thawk mêk bawk a. NESIDS hnuaia Tualpui - Champhai Road (Single Lane), km 21.058-a thui siam mêk a ni a. PWD Biate Sub-division office chu April, 2026 khân hawn a ni bawk.

Khawzawl DEF chuan ruihhlo do kawngah nasa takin hma an la zel a. Tuisenphai Check Gate-ah duty tur dah reng an nih bakah Khawzawl SP-in ruihhlo do turin special team a din bawk a, Excise & Narcotics Department bakah VDP leh YMA-te nen an thawkho reng bawk a ni. Heng hmalaknate avang hian Khawzawl District-ah August 16, 2025 a\ang khan Methamphetamine, Heroin leh Ganja cheng vaibelchhe 19.97 man hu man a ni tawh a. Heng bakah hian dan lova lak luh - foreign kuhva, cigarette leh zu pawh tam tham tak man a ni tawh bawk. 

Ram chhung ei leh bara intodelh leh kuthnathawkte dinhmun chawi kan hi sawrkar chuan a ngai pawimawh em em a. AH & Vety Department chuan ran vulhte hriselna vawn nan Free Vaccination & Animal Health Camp khaw 11-ah an buatsaih tawh a. He camp kaltlang hian hri danna vaccine ran 1,592-ah pek an ni tawh a. Hrileng avanga harsatna tâwk ran vulhtuten awlsam zâwka an kawtkaia enkawlna an dawn theih nana siam Mobile Veterinary Unit hmangin thingtlang kilkhawr thlengin field visit neih \hin a ni a. Kum 2025-26 chhung khan ASCAD-ASF Control Programme hnuaiah ASF hri avanga ran vulh lai suattu mi 403 hnenah zangnadawmna cheng nuai 120.31 pek chhuah tawh a ni a. Kumin hian ran 120 insured tawh an ni bawk. 

Department hrang hrang – Horticulture Department te, Commerce and Industries Department te, Irrigation and Water Resources Department te, Fisheries Department te, Rural Development Department te, Sericulture Department te, Land Resources, Soil and Water Conservation Department leh KVK hnuaiah te kuthnathawktute tihhmasawnna leh ham\hatna turin Scheme hrang hrang hnuaiah nasa taka hma lâk a ni.

Agriculture & Farmers’ Welfare Department hmalaknain Khawzawl District khaw 6-a kuthnathawktuten hlawhtling taka nihawi an chin a\angin têl hrisel tak, nihawi têl litre 2000 her chhuah tawh niin, khaw hrang hrangah mipuite lei theih turin thawn chhuah a ni tawh bawk a. Nihawi chin uar zawka kalpui turin DAO chuan hmâ a la mêk a, NMEO-TBO Scheme hnuaiah khaw hrang hranga acre 460-a zauah Tung chin pawh ngawrh taka kalpui a ni.

Khawzawl mipuiten tui thianghlim hnianghnar taka an dawn theih nan PHED chuan hma a la zel a. Sialhawk, Hermon leh Tualte-ah te Water Solar Pump bun fel tawh a ni a. Swachh Bharat Mission hnuaiah Plastic Waste Management Unit chu Kawlkulh ah sak zawh tawh niin, hman \an a ni tawh a, 15th Finance Commission a\angin individual dustbin 400 sem chhuah tawh niin in tin daih tur sem chhunzawm tura kalpui mek zel a ni. Dulte-a Community Sanitary Complex leh Hmuncheng Water Supply Scheme (Solar pumping) pawh zawh fel tawh a ni. 

Mipuiten chatlak lova kawlpetha an neih theih nan P&E Department chuan SASCI hnuaiah cheng nuai 176.38 man hû hna hrang hrang, Khawzawl Power Division chhunga LT line leh KV line siam \hat hna thawk mekin, Dulte Bazar-ah 63 KVA Distribution Transformer thar bun a ni tawh bawk.

UD & PA Department hmalaknain Zùchhip-ah Multi-Purpose Community Hall leh Vengthar-ah Auditorium sak mek a ni a, ruahtui leh tui chhe luan kawr siam hna Storm Drain & Drainage Network pawh kalpui mek a ni.  Khawzawl, Khawhai leh Biate ah te Solid Waste Management Centre sak mek a ni a. PMAY-U Housing For All 2.0 hnuaiah insak \anpuina dawng thei mi 39 awmin, first instalment pek tawh an ni.

Rural Development & Administration Department hmalaknain April, 2026 khan District Panchayat Resource Centre hawn a ni.

School Education Department hnuaiah Rabung Senior Secondary School leh DIET building sak mek chu zawh \ep tawh niin, NSCBAV(E) Girls Hostel pawh kumina sak zawh theih turin chak taka hna thawh mek a ni a. Khawzawl District chhungah Anganwadi Centre 90 awmin, smart TV, book shelf leh ruahtui khawlna te pek an ni.  

Khawzawl Wildlife Division hmalaknain Integrated Development of Wildlife Habitat (IDWH) scheme hnuaiah chhungkaw 300 hnenah âr note 15,000 sem chhuah tawh a ni a. Green Mizoram Day 2026 pualin department hrang hrang leh NGO-te nen thing \iak 580 phun a ni.

Health & Family Department hmalaknain khum 50 awm theihna tur District Hospital leh Quarters bakah Patient Attendant Shelter sak mek a ni a. NHIDCL a\anga CSR dawn hmanga Ambulance thar lei chu District Hospital, Khawzawl hman atan hlan a ni tawh a. Bialtu MLA Pu W. Chhuanawma chuan MLA Fund hmangin Khawzawl District mipuite hman turin Dental Chair \ha tak a lei bawk a ni. Tin, Mizoram chhung leh pawn lamah cashless hmanga damlo te an inenkawlna tur MUHCS hi hman mek a ni a, a chhawr tu ten an tangkaipuiin mi tamtak tan malsawmna a thlen a ni.

          Tourism Department leh Deputy Commissioner, Khawzawl hmalaknain Biate Tea Tourism & Nature Camp Project chu zawh fel thuak a ni tawh a. September thla tawp lamah hian Chawngtlai leh Tualte khuaah Plug & Pay Festival hmang tura inbuatsaih mek a ni bawk.

          Mipui ten awlsam zawka sawrkar office kan dawr theih nan Mini Secretariat, office hrang hrang 11 awm theihna tur chu sak tura ruahmanna kalpui mek a ni. Tin, August ni 5 khan DC Office-ah District Cooperative Office hawn a ni bawk.

Ka chan department-a hmalakna langsar zual leh ka ngaih pawimawh thil tlem sawi ka duh a.

Horticulture Department:

Horticulture Department chuan Handholding scheme 1st Phase-ah mi 92 hnenah loan a pe chhuak a, tunah hian pek chhuah leh mai tur a awm nual bawk a. Tin, CM Special Package mi 297 hnenah \anpuina sumfai pek an ni a, 2nd phase ah hian mi 239 te hnenah \anpuina pek leh tur hma lak mek a ni. 

Handholding scheme hnuaiah vék hian Chief Minister’s Bana Kaih Innovation Challenge kum 2025 a buatsaihah Department Innovation Challenge category-ah Horticulture Department chuan Banana Fibre Extraction & Handicraft Making hmangin lawmman pakhatna kan dawng a. Hemi bawhzui hian Lunglei District-a Mausen khuaah Banana Fibre Extraction Unit din hna thawh mek a ni a, Balhla kung a\anga la duang (fibre) siam chhuah chu thil chi hrang hrang – lehkha, basket etc. atan hman tur a ni. Tin, a tui pawh paih mai lovin lei\ha siam nana hman tur a ni bawk. 

Sapthei hi hectare 1004-a zauva chin mek a ni a, awmze nei zawka kan hralh theih nan Passion Fruit Processing Unit, Cold Storage Complex, New Champhai ah bun mek a ni. Processing unit chawm thei tur hian Horticulture Department pawhin sapthei chin pun lamah nasa takin hma a la a, MIDH scheme hnuaia Special Intervention leh Area Expansion Scheme-ah hmalak niin hectare 550 zauah (Aizawl District-34 Ha, Khawzawl District-316 Ha, Champhai District-150 Ha leh Serchhip District-50 Ha) sapthei chin thar a ni.

Sawrkar hmalakna pawimawh tak mai sawhthing chin leh a sawngbawlna kawnga hma thar kan lakna hi sawi \ulin ka hria a. Tunah hian Ministry of DoNER hnuaiah Inter-Ministerial Project “Sustainable Cultivation and Post-Harvest Management of Mizo Ginger” chu kalpui \an a ni a. 

          Gap-funding atan DoNER-in cheng vaibelchhe 30.13 min pe a, bul \anna atana Processing Hub dinna atan Mualkawi, leh Spokes atan Vaphai, Zotlang leh Tualcheng te thlan an ni a. Kan sawhthing thar chhuahte chu processed product (Sliced dry, Ginger Powder, Ginger Paste, etc.) a siamin man mán zawkin a hralh hteih tawh dawn a ni. He Project hi a enchhinna angin Champhai a kalpui phawt tur a ni a, a hlawhtlin chuan district dang engemawzatah kalpui tum a ni bawk. Tin, Sawhthing chingtuten an sawhthing tharte awlsam zawka an zai lepna tur hmanrua Mizopa siam Slicing Machine 60 pekchhuah tawh a ni a, Sawhthing tihro na tur, Mizopa siam ngei, Tapchhak Technology engemawzat lei tum a ni bawk.

          Horticulture Department chuan “Sustainable Cultivation of Mizo Ginger” zir bingna (research) a kalpui a. Tuna kan sawhthing chîn dan ang ni lo, lei tichhe lo zawnga chîn dân te, chemical tel lo va chîn (organic farming) te kalpui turinhma lak \an mek a ni a, sawrkar chuan organic farming hi a ngaipawimawh hle a ni. 

          Hetih lai hian lo neitute hian hlo tur leh rannung thahna - pesticides leh weedicides chi hrang hrang kan hmang nasa hle niin ka hria a, hei hi a pawi takzet a ni. Chemical kan hman chhan hi thlawhhma zau tak rei lo tea thlawh zawh kan duh avang emaw, hlawhfa man tihtlem duh vang emaw pawh a ni mai thei; amaherawhchu, hetih lai hian heng chemical-in a nghawng (side effects) hi kan ngaihtuah chian a ngai hle mai. Chemical hian cancer a thlen thei ngei tih mithiamten an sawi a, natna dang tamtak pawh a thlen ngei ni a hriat a ni. Mihring hriselnain a tawrhna piah lamah chemical hian ecosystem a tibuaiin kan leilung a tichhe vek thei a ni. Chuvangin, heng chemical thil leh lei\hate hi loh theih loh a kan hmang a nih pawhin Department lama mithiamte kaihhrauinain mihring tana hlauhawm loh chin an tih ang chauh hmang hram turin thali leh thei chingtute ka ngen a che u.

AH&Vety Department:

AH& Vety Department ah hian 1st phase kalpui a nih a\anga tun thlengin mi 83 hnenah handholding loan pek an ni a, CM Special Package hi 1st Phase ah mi 615 leh 2nd Phase \an a\angin mi 272 \anpuina pek an ni bawk. Sawrkar chuan heng puihna hmang hian tih tak taka ran vulh duhtu leh hnathawktute dawm kân leh \anpui zel a tum a ni.

Mizoram hi sa leh artuiah kan la intodelh loh avangin sawrkar chuan a theihtawpin hma a la a. Artuia kan lo intodelh ve theih nan Mega Egg Production Farm (arpui nuai khat vulh theihna tur) chu Thenzawla AH&Vety Farm Complex-a din turin chak taka hma lak mek a ni a. He project hnuaiah hian ni tin artui thar lam 70000 - 75000 thar chhuah theih inbeisei a ni a, cheng vaibelchhe 20.63 sênna tur project a ni. He project hmang hian artui thar lâm leh hrisel zawk kan lo nei thei ang a, kan ram sum tam tak ram pawna luang chhuak \hin pawh nasa takin a titlem dawn a ni. 

ASF avanga kan harsatna tawh namai lo tak sutkian dan turah Department chuan nasa takin ngaihtuahna a sêng a, kan CM in nasa taka hma min lakpuina a zarah Animal Insurance (Livestock Insurance) \ha tak kan nei thei ta a, hei hi kan State history a la thleng ngai lo a ni. Kumin 2026 February thla a\anga Animal Insurance hi hman \an chauh a ni a, August 11 thlenga vawk, bawng leh kel insurance tih zat chu 4724 a ni a, claim pek tawh 219 awmin claim sum pek chhuah tawh zat chu cheng nuai 41.10 a ni.

Ran chaw (feed) siamna tur atan Handholding hnuaiah Pilot project kalpui a ni a, Vaimim leh bekang chin pawlh (Contract farming) kalpui niin Champhai leh Khawzawl district-a khaw 11 ah hma lak mek a ni a. He project ah hian farmers 529 ten vaimim leh bekang an ching a, vaimim chi kg 4428 leh bekang chi kg 2184 sem chhuah a ni. 

Kan State hian kum tin cheng vaibelchhe 57 ngawt mai ram dang a\anga bawnghnute lei nan kan hman avangin, bawnghnutea kan intodelhna turin Department in theihtawp a chhuah a, hemi atana pawimawh ber chu bawng chaw (fodder) a ni. Fodder a kan intodelh theih nan Thenzawl Fodder hmunah cheng nuai 211 sengin hmalak mek a ni a. Tin, hemi rual hian Hnahlan ah cheng nuai 62 sengin hmalak tum a ni bawk.

Hemi bakah Khawzawl district-a Department ram Zawlnghak a mi chu chei thar leh tum a ni a, ran chaw tharna hmunpuiah te, sialvulhna atan te, kelvulhna hmun atan te hman tum a ni a. Tin, fodder ni lo, concentrate feed kan tih mai, vawk chaw, ar chaw ah te pawh nasa takin hma kan la dawn a, Thenzawl ah Feed Plant ni khata Metric ton 50 siam chhuah theihna  tur din nan SASCI atangin funding kan hmu tawh a, hei pawh hi hmalak nghal tum a ni.

Art & Culture Department:

Kan hriat \heuh angin rel te a lo lut a, inkalpawh a awlsam telh telh a, Mizoram rawn tlawhtu khualzin chi hrang hrang pawh a hma aiin kan lo ngah ta. Heng kan tourist te hian tlawh tur leh fan tur an mamawh em em a, chu chu hre rengin Art & Culture Department pawhin Mizo hnamzia leh nunphung tarlang thei tur hmun kan lo buatsaih a, chu chu Living Museum tiin hming kan vuah a, Falkawn a Zokhuaah nikum a\ang khan kan kalpui \an a. Kumin 2026 chhung ringawt hian (August 1 thlengin) Living Museum tlawhtu (visitor) 8235 kan nei tawh a ni. A kal te hian a taka Mizo nunphung leh hmanlaia an tih dan an hmuhin an hlut thei hle; tin, Mizoram chhunga zirna in te pawhin an zirlaite hruaiin field study neih nan an hmang \angkai hle a ni.

Sawrkar hmalakna pawimawh tak han tarlan hram ka duh chu ruihhlo ngaite chhan chhuahna chungchang hi a ni. Tunah hian kan \halai tamtak ruihhlo bawihah an tâng mek a, hei hian khawtlang leh chhungkua nasa takin a nghawng a, heng kan \halaiten nun kawng dik an zawh a, nun pangngaia an kir leh theih nan sawrkar chuan nasa takin hma a la a. He thil hi kan zavaia \an ho ngai a nih avangin kohhran leh tlawmngai pawlte nen kan thawk ho va. Nikum June thla a\ang khan ruihhlo ngaite chhan chhuahna tura tisa leh thlarau lama enkawlna, Hulhliap Short Stay Centre (SSC) buatsaih niin mi 2245 laiin enkawlna an dawng tawh a ni. 

Hulhhliap SSC a\anga chhuak ruihhlo bansan ta te chu kut themthiamna lam zirna (skill training) buatsaihsak an ni a, trade chi hrang 13 zirtir an ni a; training-a tel zinga mi 21 chu Bâna Kaih aṭangin ṭanpuina pek an ni a, hei hi nun bul \ana nunphung pangngaia an kir leh theih nana ruahman a ni. Hei hi thil la thleng ngai lo, chhinchhintlak tak a ni.

Kan State hi ruihhlo tawlhna kawngpui a awm kan nih avangin ruihhlo avanga kan tawrhna hi a namai lo hle a. Heng ruihhlo tirem tur te, ruihhlo ngaite chhan chhuak tur hian mi tinin tih theih kan nei \heuh a, kan tih mek angin kan zavaiin \hahnemngai taka \ang tlang zel turin kan insawm a ni.

A tawp berah chuan vawiin Independence Day lawmna atana rim taka thawktu zawng zawng te chungah te, Parade Contingent-te, zirlaite leh mipui lo kal khawm zawng zawngte chungah lawmthu ka sawi a. He hunah hian zalênna kan neih hi vawng him a, kan ram neih chhun hian hmasawnna hmel thar a hmuh theih nan lungrual taka thawhhopuiah ka sawm che u a. Mizoram-in hma a lo sawn deuh deuh nan leh India in ram changkang - Viksit Bharat nih a tumna tihlawhtlingtu kan ni ṭheuh dawn nia.

Ka lawm e

Jai Hind