INDEPENDENCE DAY 2026 SPEECH
Pu Lalnghinglova Hmar, Minister of State (i/c)
Vawiin India ram Independence Day, Zalenna Ni vawi 80-naah hian Siaha District mipui zawng zawngte chibai ka buk a che u. In zinga he hun ropui tak ka hmang thei hi ka lawm hle a, a thlen theih nana in inbuatsaihna leh in thawhhahna avangin lawmthu ka sawi takzet a ni.
He hun lawmawm tak kan hman theih chhan hi kan ram tana zalenna sualchhuaktu huaisen tak tak leh, harsatna leh natna dawn lova mipuite tana inpe te kha an ni a, vawiin niah hian kan zavaia an hnena lawmthu sawiin chibai kan buk a ni.
India ram ropui tak hi hmasawnnaah kan chak em em a, kum 1947 a kawng tinrenga ram rethei leh harsa tak ni thin kha vawiin niah chuan ram hmasawn chak leh changkang pawl kan lo ni ta. Hriselna kawngah te, zirna kawngah te, eizawnna kawngah te leh thil dang tam takah India ram pumpui hian hma a sawn em em a ni.
Chutiang chuan Siaha district-ah pawh hian mipui hamthatna atan hmalakna pawimawh tak tak a awm tawh a, sawrkar hmachhawp nen chung te chu tlemte ka’n sawi lang ang e.
1. AGRICULTURE
Siaha District hian Agriculture Department kaltlangin hmasawnna duhawm tak tak kan hmu nual a. RKVY hnuaiah tui dah khawlna 18 siam niin, a hlui 18 chu siamthat a ni a; hectare 6 laia zau ram chu hlawk zawka thlai thar a nih theih nan laih zawl a ni.
National Food Security Mission (NFSM) hnuaiah vaimim chi quintal 30 semchhuah niin a enkawl dan turte pawh zirtir an ni. Behliang chi kg 600 leh bean chi kg 150 sem chhuah a ni bawk. Tin, National Mission on Edible Oils (NMEO) scheme hnuaiah cheng nuai 3.62 man hu hriak nei thlai chi sem niin, rannung thahna hlo pawh man tlawm zawkin dawntir an ni. Antam leh chhawhchi chi ₹ nuai 3.0 man lai kan sem chhuak a, hriak sawrna khawl, ₹ nuai 9.90 man kan bun fel tawh bawk.
Rainfed Area Development (RAD) scheme hnuaiah kut hna thawktute hma sawn zel nan tanpuina sum fai sem a ni bawk a, ran vulh lam atan ₹ nuai 11.44; huan siam lamah ₹ nuai 6.91; khuai khawi lamah ₹ nuai 5.0 leh ran chaw buatsaihna atan ₹ nuai 5.77 sem chhuah a ni.
PM-KISAN hnuaiah tanpuina dawng mi 7733 an awm a, mi 3800 chuangte ram chu PM Kisan portal-ah chhinchhiah fel tawh a ni. Oil Palm enkawltute pawh zirtirna tha tak pek an ni a, hmun dangahte zin chhuahpui thin an ni. Oil Palm chinna hmun zau zawng belhkhawm hi hectare 100 chuang lai a ni.
Dan loa lei-tha phurh luh – bag 1000 chuang zet man niin, loneitute tan hman tangkai a ni. District Catalytic Fund hmangin khaw thlan bik 10-ah pipe sem a ni a. Khaw 4-ah tui dah khawlna tha tak siam a ni bawk.
2. HORTICULTURE
RKVY–PDMC hnuaiah ₹ nuai 13.35 sengin thlai tui pekna tur bun a ni a; plastic pipe tha chi kual 70 zet chu khaw hrang hrangah semchhuah a ni.
Siaha District chhung khaw hrang hrang (Noaotlah, Lobo, Chhaolo, Siata, Tipa, Zyhno leh Chheihlu) ah thlai chi hrang hrang sem a ni. He hma lakna hian hectare 70 zeta zau ram a awh a ni.
Thei hrisel tam zawk thar chhuah a nih theih nan khaw engemawzatah thingfanghma kui tiah sa sem a ni. Kuthnathawktute chu tuizem siam sa ngaihtuahsak an ni bawk.
Mizoram District Transformation Programme (MDTP) kal tlangin hna thawktute hman tangkai tur khawl leh hmanruate lei a ni. Kan hmarcha tharte awmze nei zawka kan sawng bawl theih nan khaw pathum - Tipa B, Ahmypi leh No-aotlah te tan hmarcha rawt dipna khawl tha tak lei a ni a, a in tur pawh sak mek a ni.
3. ANIMAL HUSBANDRY & VETERINARY DEPARTMENT (AH&VETY):
AH&Vety Department hmalaknain Livestock Insurance Scheme hnuaiah chhungkaw 12-in vawk 49 tan insurance an ti tawh. Mobile Veterinary Unit (MVU) pawh kalpui zel niin, ran 1,413-te chu Foot-and-Mouth Disease laka an him theih nan vaccine pek an ni a, ran dang 227-te Anti Rabies Vaccine pek a ni bawk. Ranvulhte hri laka an him theih nan theihtawp chhuah a ni.
4. HEALTH & FAMILY WELFARE DEPARTMENT
Hriselna lama sawrkar hmalakna hi a chhuanawm hle a. Mipuite pawh kan lawm hle niin a lang. Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) hnuaiah kum 2025 – 2026 chhung khan damlo 1,648-in enkawlna tha tak an dawng a. CT Scan khawl thar pawh March 29, 2026 khan hman tan a ni ta a, mahni khawtualah ngei awlsam zawkin kan natnate pawh en theih a lo ni ta.
Nausen thihna pawh a tlahniam zel a, tunah chuan mi 1000 zelah 21 chauh a ni tawh a ni. Mobile Medical Unit (MMU) pawhin thingtlang khaw 16 lai a tuam chhuak tawh a ni.
Mizoram District Transformation Programme hnuaiah Meisatla Sub-Centre sak that nan ₹ nuai 15 dah a ni a, Siahatla Health & Wellness Centre tan pawh ₹ nuai 25 dah niin, hna hi zawh thuai beisei a ni.
5. WOMEN & CHILD DEVELOPMENT DEPARTMENT:
Siaha District hnuaiah hian Anganwadi Centre 126 awmin, naupang 6900 chuangin hamthatna an dawng mek a ni.
District Hub for Empowerment of Women (DHEW) kaltlangin, Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana (PMMVY) scheme hnuaiah nu-te hnenah an naute piang hmasa ber lawmpuina atan pawisa fai pek thin a ni a, a vaia pek tawh hi ₹ nuai 15.62 a ni. Nau vawi hnih neihna lawmpuina’n a pawisa pek tawh hi ₹ nuai 23.10 a ni bawk. One Stop Centre & Shakti Sadan leh District Child Protection Unit (DCPU) te pawh tha takin a kal chhunzawm reng a ni.
6. PUBLIC HEALTH ENGINEERING DEPARTMENT (PHE)
- AMRUT 2.0 hnuaiah ₹ nuai 614 sengin Siaha khawpui tui hnar thawmthatna kalpui mek a ni a. Hna thawh tawh chin hi 85% a ni.
- Article 275(1) hnuaiah Eklavya Model Residential Schools (EMRS) pahnihten tui hnianghnar tak an hmuh theih nan project pahnih kalpui mek a ni a. Cheng nuai 152 man No-aotlah EMRS water supply project chu thawh zawh tawh a ni a; Tuipang EMRS water supply project, ₹ nuai 315 man chu 70% zawh tawh niin, kumin chhunga zawh beisei a ni.
7. DISTRICT RURAL DEVELOPMENT OFFICE (DRDO)
Siaha District-ah hian job card nei 20,096 an awm a, chhungkaw 19,814 an ni. VB-G RAM G hnuaiah inhlawhna tha taka kalpui zel a ni a, khaw tinten an chhawr tangkai em em a ni.
8. SOCIAL WELFARE DEPARTMENT
District Social Welfare Office, Siaha hian kum upa, hmeithai leh rual ban lo mi 3,555 hnenah tanpuina sum fai a pe chhunzawm zel a. Khaw hrang hranga rualbanlote zir chianna pawh kalpuiin, khaw 47-ah mi 18 chhinchhiah niin hamthatna hrang hrang ngaihtuah sak an ni.
Nasha Mukt Bharat Abhiyan (NMBA) kaltlangin khaw hrang hrangah ruihhlo laka inven dan inzirtirna buatsaih a ni bawk.
9. PUBLIC WORKS DEPARTMENT (PWD)
PWD Siaha Division chuan kum 2025 – 2026 chhung khan inkalpawhna kawng pawimawh tak tak km 6.15-a thui a lai zo a, km 13.36-a thui a black top bawk. Hmun 22-ah Concrete Pavement hna thawkin, lei (bridge) pakhat a siam zo bawk.
10 .MARA AUTONOMOUS DISTRICT COUNCIL (MADC), SIAHA
SASCI kal tlangin MADC chuan Tokalo-ah Spice Grinding Unit a sa zo a, Kaochao east-ah Cold Storage a din fel bawk. PMJVK hnuaiah Multipurpose Community Hall, Siaha; Mara Tribal Girls’ Hostel, Zotlang, Aizawl; Public Market-cum-Multipurpose Centre and Women Facilitation Centre, Tipa-V leh sikul building thar 14 sak hnate a thawk bawk a ni.
11. DISTRICT SPORTS COMMITTEE (DSC)
District Sports Committee chuan infiammite an theihna leh thiamna milin an tel theihna tur a dap reng a, hmun hrang hrangahte a tirchhuak thin a ni. Siaha District hian national player te pawh a nei ve a; Santosh Trophy, Junior Championships leh Khelo Tribal Games-ah te pawh an tel thin.
Siaha District Cricket Association chuan club 8 a enkawl mek a; district huap inelnate pawh a buatsaih thin a ni. Player thenkhatte chu Mizoram U-15 leh U-19 team-ah te pawh thlan an ni ve hial a ni.
Hockey Association pawhin hockey zirna te buatsaihin, mipa naupang 15 leh hmeichhe naupang 15-te chu tunah hian uluk taka hrual mek an ni. Wushu lamah pawh Mizoram level Senior leh Junior Category-ah medal hrang hrang an rawn hawn tawh a ni.
Kan district-ah hian Basketball Club 14 a awm a, mi 183 niin, badminton khel thin mi 250 vel an awm bawk. Karate leh Taekwondo lamah pawh kan district hian mi chhuanawm tak tak a nei bawk.
Siaha District Boxing Association thawh rimna leh inpekna azarah kan boxer-te pawhin hlawhtlinna duhawm tak tak an chang thin a. Tunhnaiah pawh NT Lalbiakkima’n kut min bentir leh a nih kha.
Kan infiammite hian kum 2025 – 2026 chhung khan Gold 15, Silver 17 leh Bronze 15 an rawn hawn a ni.
12. DEPUTY COMMISSIONER’S OFFICE:
District Administration chuan district pumpui thlirin mipuite’n hmasawnna rahbi thar an rah theih nan ngaihtuahna a seng a, department hrang hrangte a vil a, a thawhpui a, chhawmdawl ngai a chhawmdawl thin bawk a ni.
Chhiatrupna laka kan him theih nan ruahmanna hrang hrang a siam a, department hrang hrangte hnenah inralrinna thu chhuahin mipuite pawh a zirtir thin bawk. Chhiat tawkte hnenah danin a phal angin tanpuina sum fai a pe chhuak thin a ni. Kum 2025 – 2026 chhung khan hmun him lo lai venna tur hna hrang hrang, ₹ nuai 74.46 man thawh a ni a, tun sawrkar kum kal mekah cheng nuai 49.23 man thawh tawh a ni bawk.
PM Vishwakarma hnuaiah puan thui leh cement mistiri lam zirna atan ITI, Siaha thlan niin; lumeh leh thing mistiri lam zirna atan DPRC, Siaha thlan a ni bawk. Thalai thahnem takin he hmalakna hi an chhawr tangkai mek a ni.
DC Office building pawh tun thlaa luah theih turin buatsaih mek a ni a, thawktute pawhin hmunhma nuam leh hahdamthlak takah mipui tan hna an thawk thei tawh dawn a ni. Mipui tan pawh mamawh hrang hrangte lam khawm a awlsam phah sawt ngei ang.
Jai Hind
