Thian duhtakte u,

Vawiin, India ram British awpna ata a zalenna ni, Independence Day vawi 80-na lawmna hun hmang tura lo kal khawmte, Sawrkar lama ka thawhpui te leh Saitual District mipui zawng zawngte thinlung takin chibai ka buk a che u. He ni ropui lawmna hun hlawhtling taka hman a nih theih nana tha leh zung sengtu zawng zawng te chungah a hmasain lawmthu ka sawi duh a ni.

India ram tana zalenna sualtu kan hruaitu hmasate zarah mahni kut keaa ding tawh turin kan lo zalen ta a, ram rethei tak ni thin kha tunah chuan khawvel huap pawha ram hmasawn chak ber pawl kan lo ni ta a, India ramah hian mipui tluklehdingawn 1.47 awmin, khawvel mipui zaa 17(17%) lai kan awh a. Chuti chung chuan sawrkar hmalakna zarah zirna kawngah te, eizawnna kawngah te, hriselna kawngah te leh thil dang tam takah India ram pumpui hian hma a sawn hle a ni. 

Saitual district ngeiah pawh hian hmasawnna hmel hmuh tur a tamin, mipui hamthatna atana sawrkar hmalakna pawimawh tak tak te a awm a, chungte chu vawiinah hian tlem a zawng sawi lan ka duh a ni. 

  1. Dan leh thupek kengkawhtu kan District Police te inpekna a fakawm ka ti hle a, Saitual DEF te chu ngawrh taka duty-in ruihhlo chi hrang hrang- Heroin, Meth, Opium, Morphine, Ganja bakah khawtual siam zu leh ram pawn zu engemaw zat an man tawh a. Ruihhlo kaihnawihah mi 113 manin, motor 53 an man bawk a ni. Kumin July thla khan District Hospital, Champhaiah Heroin leh Meth tam tham tak an hal ral bawk a ni.
  2. Ruihhloin kan thalai tam tak suatin kan ram min run mek a, a manganthlak hle a ni. Ruihhlo do beihpui thlaktu Excise & Narcotics Department, Saitual District chuan January 2026 aṭanga July, 2026 chhung hian Mizoram Liquor Prohibition (MLP) Act, 2019 hnuaiah case 135 ziak lutin, mihring 116 an man a, zu engemaw zat an man bakah zu bilh lai tam tham tak an ti chhe bawk a ni. Heng bakah hian ruihhlo kaihhnawihah case 4 ziak lutin mihring 17 leh ruihhlo engemaw zat an man a ni.   
  3. Hriselna hi mihring dikna chanvo a nih angin Sawrkar chuan a ngai pawimawh hle a, hmanni lawkah pawh Health & Family Welfare Minister Pi Lalrinpuii hoin NE Khawdungseiah, khum 10 leng Primary Health Centre (PHC) kan hawng thar a, a khaw mipuite pawhin tangkai taka an chhawr ka beisei. CMO Saitual District hnuaiah Phuaibuang, Phullen leh Suangpuilawn Primary Health Care Centre-te chuan India Sawrkar dam lo enkawlna hmun enfiahna tehfung hrang hrang paltlangin National Quality Assurance Standard (NQAS) Certification an dawng thar a. Ayushman Bharat Digital Mission hnuaiah Saitual District hi ‘Model District’ a thlan niin, hei hian mipuite tan health care service felfai leh langtlang zawk a siam sak dawn a ni. 
  4. Zirna tel lo chuan hmasawnna tluan tling a awm thei lo a, sawrkar pawhin zirna hi a ngai pawimawh a, zirna tha a awm theih nan Saitual District chhunga zirna sikul building, zun in leh bungrua tihchangtlun leh thuam ṭhat kawngah te hma lak a ni. School hrang hrangah IT Equipment sem niin, ICT instructor hnuaiah zirlaiten computer kaihhnawih thiamna an neih theih phah dawn a ni. Ruihhlo laka sikul naupangte an fihlim theihna turin Saitual District chhunga High School leh Higher Secondary School zawng zawngah Anti-drugs club chu kumin chhung atan din thar a ni. Tin, Mizoram Sorkar chuan tunhnaia school upgradation chungchang a buaipui mek pawh a ennawn leh thuai dawn a ni.
  5. Government Saitual College chu Planning & Programme Implementation Department-in a buatsaih, State pum huap thil thar inthlensiakna (Innovation Challenge), Mizoram Grand Challenge-ah 7 Auroras" team-te chuan an Progressive Web App project hmangin College Category-ah Lawmman Pathumna an la a, zirlaite leh zirtirtute ka lawmpui hle a ni.  
  6. Tui thianghlim, kawlphetha leh inkal pawhna kawng ṭha te hi ram hmasawnna ruhrel pawimawh tak a ni a. Sawrkar chuan mipuite’n tui thianghlim hnianghnar an hmuh theih nan te, eng ṭha leh kawngpui ṭha an neih theih nan te theih tawpin hma a la a. PHE Department hnuaiah Jal Jeevan Mission atangin mitin tan tui thianghlim leh hnianghnar kan neih theih nan Saitual District chhungah Functional Household Tap Connection (FHTC) 9433 ( sangkua zali sawmthum leh pathum) siam a ni tawh a, Har Ghar Jal (in tin a tui awmna) District kan ni tawh a ni.    
  7. Inkalpawhna kawngtha nei tura hmalatu PWD, Saitual Division chuan kum kalta chhung khan formation cutting, Black top (Flexible Pavement), Culvert siam (CD Works) leh Protection works te an khawih a ni.   
  8. Power & Electricity Department chuan Central Sawrkar Scheme hnuaiah Solar Rooftop Subsidy Scheme a kal pui mek a, Saitualah hian Solar Rooftop 16 vuah fel tawh a ni. Hei bakah hian Saitual Town chhunga Power Load tih zangkhai nan Transformer thar pathum neih belh a ni bawk.

P&E Department hian kawlphetha a intodelh turin nasa takin hma a la mek a, Megawatt 24 tharchhuak thei Tuirini Hydel Project hnathawh mek a ni a, Megawatt 132 tharchhuak tur Tuivai Hydel Project pawh reiloteah hna bul tan theih beisei a ni. Heng bakah hian solar energy hmanga power dehchhuah pawh nasa taka tipung turin Project hrang hrang bul tan chhoh mek a ni a, Sumsuih-ah Megawatt 5 tharchhuak tur solar plant siam mek a ni a, hmanni lawkah Megawatt 10 tharchhuak thei Thenzawl Solar plant hawn a ni a, heng bakah hian solar plant dang Megawatt 100 aia tam tharchhuak tur buaipui mek a ni.

  1. Kut hnathawktute hmasawnna atana hna thawk thin Agriculture Department chuan Central Scheme atang kuthnathawktute mamawh hmanrua chi hrang hrang leh thlai chi tha bik te a sem a ni. Mizoram Sorkar in thlai pali ah crop insurance a kalpui mek a ni.
  2. Ei leh bara mipui an intodelh theih nan Horticulture Department hnuaiah thlai chi thahnem tak sem a ni a, Thlai chingtute tana tui dah khawlna leh tui pekna chu khaw hrang hrangah siam niin, thlai leh thei chi hrang hrang- tomato, zikhlum, dawnfawh, dhania leh a dangte chu chin a ni bawk. 
  3. Sericulture Department, Saitual hnuaiah hian pangang khawia eizawng hi chhungkaw 150 vel an awm a, heng pangang chi 3 - Muga, Eri leh Mulberry te hi khawi mek niin, eng emaw zat thar chhuah tawh a ni a. Muga Project bik hi Mizoram Sorkarin nasa taka kalpui a tum a. Bana Kaih Handholding Scheme hnuaiah, Mizoram KVI Board leh Sericulture Department tang kawpin Muga Project chu Keifang leh Mualpheng khuaah hmalak mek a ni. 
  4. Fisheries department chuan Sangha khawitute hnenah Sangha chi tha engemaw zat a sem chhuak a, kum 2026, July thla chhungin Sangha chi (Spawn) nuai khat chuang Tamdil Fish Seed Farm, Hatchery (Sangha chi siamna) atangin siam chhuah a ni a. Heng Sangha chi siam chhuah te hi Sangha khawitute te hnenah man tlawm zawka pek chhuah leh tura enkawl mek an ni.     
  5. AH & Vety Department hian National Animal Disease Control Programme (NADCP) kaltlangin Foot and Mouth Disease (FMD) vaccination a kalpui mek a. Department leh ranvulhtute thawhhona avangin Saitual District chhungah 97.55% (zaa sawmkua leh pasarih point sawmga leh panga) lai vaccine pek tawh a ni. Bana kaih Handholding Scheme hnuaiah ranchaw atan vaimim chin Pilot Project kalpui niin, khaw 10 thlan bik an ni a, a ching tel duh tan Bekang chi pawh sem tel a ni bawk. Animal insurance kalpui tura hmalak mek a ni bawk.
  6. District Rural Development Office hnuaiah hian in sak tanpuina PMAY-G 2.0 chu kum nga chhung atan Saitual District-ah hmalakna kalpui mek a ni. Mi tinin in leh lo kan neih theih nana ruahmanna niin, chhungkaw 2,195 (sanghnih za sawmkua leh panga) laiin an chhawr tawh a ni. PMKSY WDC 2.0 hi Hliappui leh Pawlrang khua ah kalpui mek a ni a, Balhla chi 6000 leh Limbu tiak 1000 sem a ni. District Industries Centre hnuaiah Udyam registration 1,011 (sangkhat leh sawmpakhat) an awm tawh a, Mizoram State Rural Livelihood Mission (MzSRLM) hnuaiah hmasawnna hmuh tur a tam hle a, Ngopa RD Block-ah Lakhpati Didi 833 an awm a, Phullen RD Block-ah Self Help Group member 28 an awm bawk a, kum khat chhunga an sum lut zawng zawng cheng nuai khat aia a tam avangin Lakh-pati Didi tih an ni. 
  7. Commerce, Industries, Geology & Mining Department chuan thalai mahni kutkawiha eizawng te leh entrepreneur te tana hamthatna turin nasa takin hma a la a.       District Industries Centre hnuaiah Udyam registration ti unit 1,011 an awm tawh.

   Commerce, Industries, Geology & Mining Department hian Industry hmasawnna turin nasa takin hma a la mek a, chumi atan chuan dan leh dun hrang hrangte duang chhoin, chung zingah chuan The Industrial Investment Policy of Mizoram, 2025 te, The Mizoram Procurement Preference Policy for Micro and Small Enterprises, 2025 bakah State Incentive Subsidy Scheme te ennawn in heng dan tanchhan hian Industry hmasawnna turin hma a la mup mup a.

Industrial Estate hrang hrang heng- Industrial Estate Zuangtui, EPIP Lengte leh IGC Luangmual tih changtlun hna a thawk mek a, dan lova ram lo luahtute leh allotment anga hmang tangkai lo te thenfai hna a thawk mek a, GIS mapping titha in heng industry hmunte hi thalai entrepreneur leh industry lama tuimi ten hma an lak theihna turin kawng a sial mek zel a ni.   

  1. Urban Development & Poverty Alleviation Department (UD &PA) hma laknain Mizoram Khawpui Fai Inelna-Swachh Bharat Mission (Urban) Mizoram Cleanliness Competition 2025-ah Saitual khawpui chuan Category II (District Headquarters) -ah lawmman pahnihna a dawng a, UD &PA deparment-a thawktute leh hma lakpuitu khawtlang hruaitute an fakawm ka ti hle a ni. Saitual Town hi pawn/khawlaia inthiar awm lohna Open Defecation Free-ah puan lo ni tawhin, Open Defecation Free Plus (ODF+) certify hial a ni tawh bawk.  
  2. Environment, Forests & Climate Change Department hian kum 2025-26 chhungin Wildlife Protection Act, 1972 bawhchhia mi 3 (Pathum) case siamsak an nei tawh a. North Eastern Council (Ministry of DoNER) Shillong atangin Fund hmuh hmangin Pilot Project on Cane Nursery & Plantation hi Tamdil hmunah hlawhtling taka siam a ni bawk. Kum 2025-26 chhungin Tamdil Nursery-a thing tiak 3567 (sangthum zanga sawmruk leh pasarih) sem chhuah tawh a ni. 
  3. Irrigation & Water Resources Department chuan PM-KUSUM hnuaiah chungkaw 26 tan Solar Pump an fit sak a, hei bakah hian Project hrang hrang an khawih bawk a ni. 
  4. District Hub for Empowerment of Women (DHEW) office chu hmeichhiate himna, humhimna leh chawikanna atana Central Sawrkar scheme “Mission Shakti” tih hlawhtlinna kawnga hma latu a ni a. DHEW kal tlang hian kum 2025-26 Financial year chhung khan Saitual District-ah nau neih tanpuina (PMMVY) mi 336 dil sak an ni a, tanpuina pawh mi engemaw zat hnenah pek chhuah tawh an ni. One Stop Centre hi hmeichhia, harsatna tawkte tanpuina leh humhimna petu an ni a. India khua leh tui hmeichhia tu pawh harsatna tawkte an mamawh dan ang zelin tanpuina leh humhimna eng lai pawhin a thlawnin an pe thin. One Stop Centre, Saitualah hian tun thlengin hmeichhe harsatna tawk mi 136 in an pan tawh a ni. 
  5. Integrated Child Development Services (ICDS) hnuaiah hian tun dinhmunah Anganwadi 136 a awm a, naupang, tleirawl, rai puar leh hnute thahnem tak ziahluh an ni. Women & Child Development Department leh Postal Department te tangkawp hmalakna, Project Thaichhawninu, Hmeichhe naupang kum 10 hnuailam tana hamthatna Sukhanya Samriddhi Yojana chu kalpui mek niin, Saitual District chhunga hmeichhe naupang engemaw zatin Post Office lamah SSY Account an hawng tawh a, tunah hian account hawng tura hmalakna hi ngawrh taka kalpui       mek a ni.  
  6. Saitual District mipuite’n buhfai leh mamawh dangte a hun takah, buk dik taka an hmuh theih nan District Civil Supplies Office, Saitual District chuan theih tawp chhuahin tan a la mek zel a, Scheme hrang hrang kaltlangin zirlaite leh hmeichhe naupang te tan buhfai a sem a, Saitual District chhunga hmeichhia, kum 18 chunglam dinhmun harsa zawk mi 2,390 (sanghnih zathum sawmkua) ten a thlawnin LPG connection an dawng tawh a ni.  
  7. Saitual Treasury-ah hian DDO code nei tawh 37 zingah DDO 32 te hian Saitual Treasury an dawr tawh a, April 2023 atangin Payment hi IFMIS hmanga tih vek a ni. Saitual Treasury-ah hian December 2023 atangin Pension Payment pek tan a ni a. Tunah hian Pensioner hi mi 503 Saitual Treasury hnuaiah an awm a ni.   
  8. Finance, Taxation Department in kum 2025-2026 chhunga chhiah a hmuh belhkhawm chu cheng Rs 7,77,25,448 (nuai zasarih, sawmsarih pasarih, singhnih sangnga, zali sawmli leh pariat) a ni a. Kum 2026 April atanga June thlengin cheng Rs 74,12,211 (nuai sawmsarih leh pali, sing khat sang hnih zahnih leh sawmpakhat) hmuh a ni tawh bawk.
  9. District Transport Office (DTO) ah hian motor 195 an register tawh a, driving license hi 800 pek chhuah tawh niin, fine engemaw zat a lut tawh bawk a ni. 
  10. District Child Protection Unit hnuaiah Child Helpline Unit (1098) atang hian case hrang hrang- naupang tanpui ngai te, naupang a bika enkawl leh venhim ngai te, naupang dan kalha chete ziah luh an ni a. Saitual District-a Child Care Institution-ah hian naupang 42 an awm mek a ni. 
  11. Information & Public Relations Department chuan Saitual District-ah kumin chhungin Press Release engemaw zat an tichhuak tawh a, Saitual District chhunga sawrkar hmalakna leh hmachhawp puanzar kawngah hna tangkai tak an thawk a ni 
  12. Deputy Commissioner Office chuan District hmasawnna atana department hrang hrang hna thawhte khai khawmin, mipui mamawh hrang hrang ngaihtuah leh pek chhuah hna a thawk a, khuarel chhiatna a thlen changin a tul angin hma a la vat thin a ni. Kumin hian chhiatna thleng thulha biakpawh theih tur DEOC Emergency number siam a ni nghe nghe a ni. District Transformation Plan atangin Saitual chhunga hmun thim laiah streetlight 67 dah a ni a, Primary Health Centre (PHC) pali (4) thawm that a ni bawk. 

Tuna kan tarlan tak te hi Saitual District Department hrang hrang hnuaia Sawrkar hmalakna tlangpui a ni a. Sawrkar hmalakna reng rengah hian a hlawhtlinna hi a thawktute leh mipuite kutah a innghat thui em em a. Vawiina kan tarlan te pawh kha a thawktute inpekna leh Saitual District mipuiten Sawrkar kan thlawp thatna avanga hlawhtling a ni tih hi ka sawi duh a, Sawrkar aiawhin in chungah lawmthu ka sawi a ni. 

Vawiina he ni hmang tura lo kal zawng zawng te chibai ka buk nawn leh che u a, Independence Day lawmna a hlawhtlin theihna tura thawktu zawng zawng te, sawrkar hnathawk te, parade contingent-te, zirlaite, zirtirtute, chanchinbumi te, tlawmngai pawl te leh he ni lawm tura lo pung khawm zawng zawngte chungah thinlung takin lawmthu ka sawi a. Saitual District hmasawnna tur leh Mizoram hmasawnna turin thahnemngai takin ke i pen zel ang u. 

Ka lawm e.