2471/2025-2026
Lunglei, 2025 Pawltlak thla ni 1: Vawiin khan Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) leh Lunglei District AIDS Prevention & Control Committee (DAPCC) ṭang kawp huaihawtin Lunglei Convention Centre-ah World AIDS Day 2025 pualin hun hman a ni.
He hunah hian Lunglei District Senior Chief Medical Officer Dr Lalrinthangi chu Khuallian a ni a. HIV/AIDS veite'n endawng leh hmuhsit an tawh nasat avangin inpuan leh inenkawl an ngam loh phah ṭhin tih sawiin, chumi a reh theih nan chuan HIV veite kan zingah zalen se, en hrang lo i la, thlamuang takin an inenkawl ngam phah ang, a ti a. HIV/AIDS veite'n taksa, rilru, chhungkua leh khawtlangah harsatna tam tak an hmachhawn bakah, chhungkua leh khawtlang tan pawh harsatna a thlenna chin a awm tih sawiin, HIV/AIDS do leh a laka inven chungchangah te, a veite enkawl chungchangah te khawtlang, kohhran, sikul leh chhungkuaa inzirtirna kal chho zel chuan hmasawnna nasa tak a thlen rualin, hmasawnna tur tam tak a la awm thu a sawi a. HIV/AIDS chu harsatna lianpui anga lang ni mah se, hmachhawn dan kan thiam chuan kan nun a tiawlsam dawn a ni, a ti.
Lunglei Sr CMO Dr Lalrinthangi chuan HIV kai leh kai loh endikna leh a chungchanga biak rawn turin Lunglei District-ah Integrated Counselling & Testing Centre (ICTC) pathum - Civil Hospital Lunglei, Christian Hospital Serkawn leh Tlabung Sub-District Hospital-ah te a awm bakah, STD leh HIV test-na tur dual test kit chu thingtlang damdawi in leh Health & Wellness Centre hrang hrangah te dah niin, a test theih vek tih a sawi a. Awlsam zawka inendik a, mahni dinhmun inhriat zung zung theih nan hma lak a nih thu sawiin, inhriat chhuah zung zung a nih chuan invenna lamah leh inenkawlna lamah hmasawnna a awm thei dawn tih a sawi a. Nu nau pai HIV positive an lo awm palh pawha nautea an kai chhawn loh nan centre tinah nau pai zawng zawng test vek an nih thu leh tun hnaiah naute positive an awm loh thu sawiin, syringe thianghlim lova intipalh an awm chuan damdawi inah invenna a lak theih thu a sawi a. HIV/AIDS laka him turin ruihhlo leh mipat hmeichhiatna laka inthiar fihlim a, nun uluk leh fimkhur a ngaih thu te, HIV positive-te tan ART damdawi ei ṭhat a pawimawh thu te sawiin, condom leh syringe thianghlim hman inzirtir chu a ti lo thei lote himna atana invenna a nih thu leh sex hmang tur leh inchiu tura inkawhhmuhna a nih loh thu a sawi a. HIV/AIDS dona leh venna kawnga home hrang hrang leh NGO-te'n sawrkar an thawhpuinaah lawm thu sawiin, naupang aṭanga inzirtir a sawt thu leh chhungkua aṭanga bul ṭan leh ṭan rual a pawimawh thu te a sawi a. Harsatna kara HIV/AIDS hmachhawn dan thiam tura inzirtir chhawng a, sawrkar hma laknaa thawhpui zel turin khua leh tuite a sawm bawk.
He hun hi Grace Society-a Outreach Worker Pi Lalrinawmi Khiangte chuan kaihruaiin, Baptist Church of Mizoram (BCM) Social Concern Department Director Rev. RC Lalthanzama chuan hunserh a hmang a. Lunglei District AIDS Control Officer Dr K. Lalhmachhuana'n Mizorama HIV/AIDS hluar dan leh HIV/AIDS dona kawnga hma lak dan report pein, HIV/AIDS chu tihdamna a la awm loh avangin do leh inven a ngaih thu a sawi a. HIV/AIDS chungchang chu nasa taka inzirtir a ngai tih sawiin, pawl, kohhran leh hmun hrang hranga zirtirna pe turin DACO kap tlangin thawktute koh theih reng an nih thu a sawi.
He hunah hian Lunglei DAPCC member-te, Health & Family Welfare Department leh National AIDS Control Programme (NACP) hnuaia thawktute, kohhran leh tlawmngai pawl leh home hrang hrang ai awhte, Government Leitlangpui Higher Secondary School leh Sacred Heart HSS zirlai naupangte an kal khawm a. Zaithiamte zai ngaihthlak ni bawkin, OSTC Medical Officer Dr C. Vanlalvenhimi'n lawm thu sawiin hun a khar.
World AIDS Day hi World Health Organisation (WHO)-in khawvel puma hriselna lama ni bik a ruat 11 zinga pakhat niin, kum 1988 aṭang khan kum tin December ni 1-ah hman ṭhin a ni a. Kumin hi a vawi 38-na niin, thupuiah "Overcoming disruption, transforming the AIDS response" (Harsatna kara AIDS hmachhawn dan thar) tih chu hman a ni.
Lunglei DACO report-a tar lan a nih danin, Mizoramah kum 1990 khan IDU (damdawia inchiu) aṭangin HIV/AIDS hi hmuh chhuah niin, kum 35 a vei hnu kum 2025-ah Mizoramah HIV positive mi 32,544 an awm tawh a. Heng zingah hian HIV hrik inthlahpung chak lutuk vengtu tur damdawi eina hmun ART Centre-a inziak lut mi 27,239 awmin, damdawi ṭha taka ei mi 24,382 an awm a. HIV/AIDS vanga thi mi 5,635 an awm tawh.
Lunglei District-ah HIV positive ART Centre-a inziak lut mi 2,046 awmin, ART damdawi ei mi 1,926 an awm a. Damdawi la ei mek, la dam mi 1,473 awmin, HIV/AIDS vei mi 446 an thi tawh a. An thih chhan tam ber chu thin ṭha lo (chronic liver disease), pneumonia leh TB te a ni a. Kum 2024 April - 2025 March chhungin Lunglei District-ah HIV kai thar mi 123 awmin, chu'ng zinga 88% chu kum 15-49 inkar an ni a, 68% chu sex aṭanga inkai chhawng an ni tih hmuh chhuah a ni bawk.
Attachment
- Loading attachment...
