Thiante duh takte u,

Vawiin India Republic Day vawi 77-na, ni ropui takah hian he lai hmuna lo kal khawmte leh hmun hrang hranga awm Siaha District mipui zawng zawngte duhsakna chibai ka bûk a che u. Kum 1950 vawiin angah khan khawvela mipui sawrkar ram lian berte zinga chhiar tel turin Danpui kan nei a; he Danpui hian mi tinte chu zalênna, dikna leh intluk tlànna min pe a, nun nuam taka kan khawsak theihna tur te min ruahmansakin, thlamuang leh hahdam taka kan khawsak tlàn dial dial theihna tur kawng te pawh min kawh hmuh bawk a ni.

Kan hriat theuh angin Siaha District hi Mizorama District sawm leh pakhat zingah District upa berte zinga mi a ni a; sawrkar kut-ke inbun hmasakna hmun a nih angin hmasawnna hrang hrang pawhin min thleng hmasa a; hriatna leh thiamna kawngah pawh rual pâwl tawk tak kan ni a tih theih àwm e. Vantlang khawsak phung leh kan tuallai nunah pawh ngaihmawh tur thil thenkhat awm ve bawk mah se, hmangaihna leh induhsak tawnna kan neih thin te pawh kan la chhawm nung zel a, inthenawm khawvènna lamah pawh nun mawi leh duhawm tak kan nunah kan la lantir reng niin a lang.

Thian duh takte u, vawiin ni ropui takah hian kan District chhunga sawrkarin hmasawnna hna hrang hrang a thawhte a tlangpui chauh i han ngaithla teh ang u –

  1. Sawrkar laipui hmalaknaain kawngpui tha leh tlo tak tur kan nei chho mek zel a, hmun kil khawr zawk – Chapi leh Lopu te pawh awlsam zawkin kan tlawh zung zung thei tan a, hmabak la awmte pawh chak takin kan thawk mek bawk a ni. Kawng laih kaihhnawiha ram lak leh zang na dawmna pek turte pawh a theih anga rangin kan inzial fel zel a, hma bak la awmte pawh chin fel thuai thuai kan tum bawk a ni. Tun atanga rei loteah chuan kan District chhung hmun tinte hi awlsam zawkin kan thleng thei dawn a ni. Zero kan tih mai, Amobyu Vaihthie atanga Siaha inkar kawngpui NH 502 (B) laih zauna tur atana ram teh leh en dik hna pawh kan zo tawh a, zang na dawmna pek leh a hna tan pawh kan ti har lo turah kan ngai a ni.  
  2. Mipuite hriselna lam ngaihtuahtu, Health & Family Welfare Department hnuaia thawkte pawhin theih tawp an chhuah reng a, kum 2025 April atanga December 2025 inkarah khan District Hospital leh PHC-ten damlo 30,708 lai an en a, thawktute hian hmun kil khawr zawkte pawh tlawhin Health Mela te buatsaihin damlo 3783 lai an en a ni. April 2025 atang khan Mizoram Universal Health Care Scheme (MUCHS) hnuaiah damlo 1262-ten enkawlna an dawng tawh bawk a ni. Nikum August atang khan Dialysis khawl kan hmang tan a, he khawl hmang hian damlo 236 enkawl an ni. Tun hnaiah CT Scan khawl thar kan dawng bawk a, a hmun-hma tur te buatsaih mek a ni a, tun atanga rei lo teah chuan kan hman theih beisei a ni e.
  3. Siaha District Disaster Management Authority chuan khuarel chhiatna tawk chhungkuate hnenah danin a sawi angin tanpuina a sem thin a; chhiat tawk chhungkuate hi a rang lamin tanpuina ngaihtuahsak zel an ni. Kawng hrang hrangin heng tanpuina atan hian kum kal mekah hian cheng nuai 42 leh sing thum sen tawh a ni a; heng sumte hi Disaster Management & Rehabilitation Department kaltlangin State Disaster Response Fund hnuaia hmuh a ni a; sawrkar laipuia Home Ministry-in a hmanna tura dan a zam sa mil zelin hman a ni; khuarel chhiatna avanga huan thlai chhia tuartu hnena tanpuina pek te, veng chhung inkal pawhna kawng then fai te, lei (bridge) thawm that leh in leh lo chante hnena tanpuina sum fai pek thlengin thawh vek a ni. DM&R Department kaltlang vek hian luikawr tha siam leh leimin venna tura retaining wall siam hnate pawh hmun hrang hrangah thawh tawh a ni a; kum kal meka hna hrang hrang kan thawh takte hlutna belh khawm hi cheng nuai 57 leh sing nga lai a ni. New Colony – III huam chhunga lei tla hniam thinte pawh zir chian niin, a tih tawpna tur pawh ngaihtuah a ni a. Mizoram sawrkara DM&R Department kal tlangin National Disaster Management Authority, New Delhi-ah hemi atan project lian tak theh luh a ni a; a hlawhtlinna kan hmuh ngei beiseina pawh a sang hle a ni.  
  4. Sawrkar laipui hmalaknaa kalpui mek, PMAY – Grameen hnuaiah thingtlang lama chengte tan chenna in 1268 lai sak zawk tawh a ni a, sak mekte tana pawisa pek tur la bang pawh pek thuai tur a ni. He scheme hnuaia in sak tanpuina dawng tur thlan thar turte pawh Awaasplus Survey App. Hmangin kum 5 chhung atan zir chian tawh a ni a, sawrkar lapui pawmpuina dil mek a ni a, kan hmuh thuai pawh kan beisei e.
  5. Agriculture Department-in kut hna thawktute tana a hna thawhte pawh hriat a nuam hle a; tun pawisa kum kal mekah hian RKVY scheme hnuaiah tui dah khawlna 14 lai siam a ni a; huan 81 chu hmun hma rem zawk tura buatsaih a ni. Antam chi 580 kgs chu a hriak saw ratan Serchhipah thawn a ni a; nihawi chi 50 kgs leia sem chhuah a ni. Hriak sawrna khawl thar pawh lei tawh niin, bun fel thuai beisei a ni. PM-KISAN hnuaiah mi 3800 chuangte ram chhinchhiah hna chu zawh fel tawh a ni a; tha thara kalpui leh mek niin, mi 9000 chuang ziah luh tawh niin, thawktuten thahnemngai takin an la bei chhunzawm zel a ni. 
  6. Animal Husbandry & Veterinary Department lam pawhin Mobile Veterinary Unit (MVU) kalpuiin Vety Hospital pan remchang lo tan an kawtkaiah ran damlo leh harsatna neite an en thin a, hri dannate an pe bawk a ni. Pawisa kum kal mekah hian Foot & Mouth Disease (FMD) vaccine 1513, Lumpy Skin Disease (LSD) 192 leh Anti-Rabies Vaccine (ARV) vaccine 227 an pe tawh a ni. AH& Vety Farm, Meisatla-ah bawng hnute tam chi leh ar tui tam chi vulh a ni a, bawnghnute leh artui te hi mipui hnenah man mán zawka hralh thin a ni.
  7. Fishery Department hnuaiah sangha khawi lama tuite tan hamthatna hrang hrang buatsaih reng a ni a; kum 2024 – 2025 chhung khan mi 95 hnenah sangha no khawina dil (rearing ponds) laihna tur ` 84,000/- theuh sem a ni a. Sangha chi 6,48,000 lai a man chanve chauh lain sem a ni bawk. Heng bakah hian sangha dil thar laihna tur mi 80 hnenah ` 50,400/- theuh pek an ni bawk.      
  8. School Education Department hma laknain kan District chhunga sikul hrang hrangte pawhin hmasawnna hmel an hmu zel a, zirlaite enkawlna kawnga an mamawh hrang hrangte pawh pek zel an ni. Tunlai thiamna hmanga zirtirna an pek theih nan Middle School 28-te hnenah ICT set pek an ni a, Primary School 121-ah Tablet sem niin, Seconday leh Higher Secondary School 13-te hnenah Interactive Flat Panel dah a ni bawk. Zirlai 130-te hnenah tha taka sikul an kai theih nan ` 6,000/- theuh pek an ni bawk.
  9. Social Welfare Department hnuaiah National Social Assistance Programme (NSAP) kal tlangin mi 3551-te hnenah thla tin ` 1,000/- theuh sem a ni a. Pian phunga rual ban lote zirlaite hnenah tanpuina sem chhuah a ni bawk a; Primary School-a zirlai 80 hnenah ` 800/-, Middle School zirlai 40 hnenah ` 1,000/- bakah High School zirlai 38 hnenah ` 2,500/- theuh sem a ni.
  10. District Child Protection Unit (DCPU) pawhin naupangte ham thatna tur ngaihtuahin theih tawp a chhuah reng a, kum kal mekah hian Kohhran, Tlawnngai Pawl, Village Council leh School hrang hrangte pualin naupangte himna tur lam hawi zirtirna vawi 11 an buatsaih a; naupang 160 hnenah tanpuina an pe bawk.
  11. Integrated Child Development Services (ICDS) kaltlangin central scheme hrang hrangte pawh kalpui mek a ni a, naupang kum 6 hnuai lam te, nu nau pai leh hnute pe lai bakah tleirawlte hamthatna tur hrang hrangte ICDS kal tlang hian pek chhuah a ni. Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana (PMMVY) scheme hnuaiah nu nau pai leh hnute pe lai mi 311 ziah luh niin, nau vawi khat neihnaah ` 5,000/- pek an ni a, vawi hnihnaah ` 6,000/- pek an ni. Siaha District target hi 369 a ni a, tuna kan thlen chin hi 84.28% a ni a, kan ti tha thaw-khat viau a ni. Hma sawn zel pawh kan la inbeisei e.  
  12. AMRUT 2.0 hnuaiah Siaha khawpui tui lakna tih changtlun nan cheng vaibelchhe 6 leh nuai 14 man project thawh mek a ni a, a hna hi za zela 85 zawh fel tawh niin, a vaia zawh a nih hun chuan tuiah kan hnianghnar leh zual dawn a ni. NABARD sum, cheng vaibelchhe 4 leh nuai 63 hmangin No-aotlah-ah solar hmanga tui pump-na khawl bun fel a ni a, November 2025 khan hlawhtling taka zawh niin mipuiin tangkai takin an hmang tawh a ni.
  13. Taxation Department, Siaha chuan GST & VAT atangin December 2025 thleng khan cheng nuai 98 an hmu tawh a; tunah hian GST registration nei mi 182 an awm mek a ni. Chhiah pek kawngah mipuite kan than harh deuh deuh a tul a, khua leh tui tha chuan chhiah pek ngaih pawimawh nachang a hre tur a ni.
  14. Kum 2021-a bul tan Muga Silk Industry Development hnuaiah khaw 21 tuam an ni a, he scheme hnuaiah hian hlawkna teltu 400 an awm mek a ni. He scheme hmang hian pangang khawina in sak te, sum faia tanpui leh pangang khawi dan zirtirna te kalpui a ni a, pangang khawia ei zawnna lamah pawh hma kan sawn chho zel a ni.
  15. Mizoram Building & Other Construction Workers Welfare Board hnuaiah Siaha District atangin mi 2222 an inziak lut tawh a, he board hnuaia inziak lutte hian dam mawh hritlan thulhah leh thihna hial an tawh chuan tanpuina an dil thei a ni. Kum 2024 – 2025 chhung khan kan district chhunga mi, he board hnuaia member-te hnenah tanpuina sum fai cheng nuai 87 chuang zet sawrkar chuan a pe chhuak tawh a ni.
  16. Excise & Narcotics Department pawhin ruihhlo chi hrang hrang vài kawngah theih tawp an chhuah reng a, damdawi leh ruih theih thil dang, dan loa kawl leh tih ral tumte pawh an man reng a ni. Kum 2025 chhung khan NDPS Act 1985 hnuaiah mi 28 man an ni a, MLP Act 2019 tlawh chhanin mi 220 man an ni thung. Sawrkar tha ti chak tura kan inbuatsaih zel pawh a tul a, tlawm ngai pawlte pawh hemi kawngah hian min thawhpui turin ka sawm a che u.
  17. Police Department pawhin mipuite himna turin tha thlah hauh lovin an hna an thawk mawlh mawlh reng a. Kum kal mekah hian Siaha District chhunga Police Station pathumah case hrang hrang 116 ziah luh a ni a, conviction rate hi 95.6% a ni; hmun dangte nena khaikhin chuan conviction rate hi tha pangngai tak a ni e. Traffic dan bawh chhia motor 901 man an ni a, pawisa chawitir pawh cheng nuai 4, sing ruk, sang kua leh za nga lai a ni. Police Department hian hmun hrang hrangah damdawi hman sual pawizia inzirtirna leh ti lo tura intiamna campaign te an buatsaih a, hei hian rah tha tak a chhuah ngei beisei a ni. Mi sual chhui kawnga police-te pui turin khaw hrang hrangah VDP din a ni a, VDP-te hi police-te hna thawhna kawngah an tangkai em em a ni.
  18. District Jail, Siaha building thar sak mek a ni a, hemi atan hian cheng vaibelchhe sawm, nuai sawm nga leh paruk, sang hnih leh za nga ruahman a ni. He sum hmang hian District Jail chhunga building block hrang hrang sak a ni dawn a, Jail changtlung tak kan nei thuai dawn a ni. 
  19. Transport Department pawhin January atanga December 2025 chhungin driving license dilna 1777 an ching fel a, motor registration 964 lai an ti bawk. VAHAN leh SARATHI portal hmang tangkai turin mipui an zirtir thin bawk a, heng portal hmang hian motor registration leh driving license dilna te a theh luh theih a, a tangkaina hi mipuiah a tam thei ang bera puanzar zel tum a ni. 
  20. Legal Metrology Department pawhin kan ni tin mamawh thil hrang hrang lo lut leh a awm sate en dik hna an thawk reng a; nikum April thla atanga kumin January thla thleng hian Siaha District chhunga lo lut Petrol phur motor lian 124 leh Diesel phur 204 te chu an thil phurh a that tawk leh tawk loh te an en dik a, ei rawng bawlna gas buk tling lo bur 693 lai manin, mawh phurtute hrem an ni bawk.
  21. Mizoram sawrkar hnuaia department hrang hrangte hna thawh chanchin hian min ti lawm hle a; heng bakah hian Mara Autonomous District Council pawhin ram mipuite hma sawn nan theih tawp a chhuah reng tih ka hria a, a thlamuanthlak ka ti hle a ni. MADC hian Vocational School of Education dinin, thla ruk chhung zir theih tur Diploma in Fashion Designing a kalpui a, mi 31-in an zo tawh a ni. A nawlpuiina kan buh huk huk lem loh, thil pawimawh tak ni si MADC-in a ngaihtuah hi thil chhinchhiah tlak tak a ni e. MADC hma laknaa Kaochao East-a Cold Storage building sak te, Tokalo-a Spice Grinding Unit building sak a ni ta te leh MADC Vety Farm, Meisatla-a bawnghnute dahna pindan thar kan han nei te hi a hlu hle a ni. MADC Vety Department hian bawngpui 26 a vulh mek a, ni tinin man man zawkin bawnghnute tak tha tak a hralh chhuak reng a ni. MADC hian veng leh khaw chhung inkal pawhna hrang hrang thawm that lamah pawh a thawh hlawk hle a; tin, MPSC leh UPSC hnuaia hna zawng laite pawh Prelims leh Mains inziak tlingte chu sum faiin a tanpui thin bawk a ni. Kan sawi hmaih hauh loh tur chu Nagar Van Yojona hnuaia thawh, December 15, 2026-a hawn tak Hraisua Hills hi a ni a, Mizoram hmun hrang hrangah he project hi kalpui a ni a, chung zingah chuan Siaha District hian kan thawk tha ber niin a lang. Kan ram tan ro hlu tak a ni dawn a, mipuite pawhin i hlut thiam ang u.
  22. A tawp berah chuan hei hi ka han sawi tel hram duh a. Kan nghahhlelh em em DC Office Building sak mek pawh hun eng emaw chen chawlhsan a nih hnuah theih tawp kan chhuah azarah luah theih thuakin sak a ni ta a, thla hnih-khat hnuah chuan kan luah ngei beisei a ni. Kan district-a office pawimawh berin building thar tha tak a nei ta hi a lawmawm em em a ni. Office building bakah hian thawktute luah tur quarters hrang hrang pawh sak mek a ni a, hna a chawlh loh nan kan vil zui reng a, sak zawh thuai kan inbeisei e. Heng building-te hi thawktute zinga quarters mamawh tan a hlu hle dawn a, luah theiha peih fel a nih theih nan District Administration pawhin thawktute pawh a fuih mawlh mawlh reng a ni.        

Thian duh takte u, ram leh hnam tan kan theihna leh thiamna te hlan zel ila, mi dangte tan malsawmna nih theuh i tum ang u. Kum 2026 hi in kum that kum lo ni sela, Siaha District tan pawh a tha lama kum chhinchhiah tlak tak lo ni ngei rawh se. 

Jai Hind…. Ei Cha Ly Kaw