Pu Suvigya S. Chandra, IAS DC Mamit, Pu Manny Bhushan Singh IPS SP Mamit, department hrang hranga official pawimawh tak tak te, kan khawtlang hruaitu VC te leh NGO hruaitu hrang hrang te, zirlai duhawm tak tak te, party lama ka thawhpui te leh, vawiin Independence Day lawmna programme-a lo tel zawng zawng te, in zavaiin chibai ka buk a che u.

Vawiin hi India Independence Day vawi 80-na a ni a. A kum ang zawnga chhut chuan India ramin independence kan hmuh atanga kum 79-na a ni. British sawrkar atanga kan zalen tak hnu hian India ram hi South Asia khawmualpuiah chuan ram thangchak ber kan lo ni chho ta a. Khawvel pumpui ang pawhin democracy ram hlawhtling ber te zinga mi kan ni. Kan thenawm ram Pakistan, Myanmar leh Bangladesh kan thlir chuan an ram rorelna buai chang a awm fo mai; mipui thlan tlin sorkar ding nghet thei lovin sipai lalna ram te an ni hlawm. Chutiang karah chuan India ramah zalen takin, Mizoram pawh state rualmuang ber an tih hial hmunah kan cheng mek a. Pathian malsawmna chhiar sen loh kan dawng a ni. 

Vawiinah in zingah ka rawn tel thei hi ka lawm hle a; Mamit District hi Mizoram tana district pawimawh em em, Mizoram mai pawh ni lo – central sawrkar pawhin Aspirational District tia duhsak bik taka enkawl mek in ni a, Mizoram tan hian in pawimawh em em a ni. India sawrkar chuan Vikshit Bharat 2047 a kalpui mek a – kum 2047-ah India ram hi tuna ram changkang zawk, developed country kan tih ang hi ni phak tawh turin sawrkar chuan tan a la mek a. Chutiang tur chuan Mizoram pawhin ke kan pen chho ve mek zel a ni. Developed State ni thei tur chuan kan intodelh a ngai a, intodelhna kawnga pawimawh ber chu ei leh bara intodelh a ni. A district ang pawhin Mamit chu agriculture potential nei tha em em in ni a, district area zau tak in nei bawk a, sik leh sa ang zawng pawhin thlai chi hrang hrang chin theihna hmun in ni. Aspirational District in nih avangin district dangin an neih ve loh hamthatna tam tak in nei bawk a, heng te hi hmang tangkaiin, Mamit District mipui te Mizoram tana entawntlak district in nih theihnan mahni phak tawkah theuh theihtawp chhuah turin ka fuih duh che u a ni. 

Mizoram sawrkar chuan farmer te hmakhua ngai pawimawhin, state flagship programme Bana Kaih (Handholding Policy) hnuaiah sawhthing lei a kalpui chho leh mup mup tawh a. Nikum khan sawhthing leina atan hian sawrkar chuan cheng vaibelchhe 138 lai a seng tawh a; tun kumah pawh kan hriat theih chinah sawhthing hi PCC leh SCC hrang hrang kaltlangin quintal 2,00,481 (nuai hnih zali sawm riat leh pakhat) hralh chhuah tawh a ni a, support price pawh cheng ₹51,13,17,737 (vaibelchhe sawmnga pakhat nuai sawm pathum sing khat sang sarih za sarih sawmthum pasarih) pek chhuah tawh a ni. Mamit District bikah pawh sawhthing hi quintal 7,332 (sang sarih zathum sawmthum pahnih) chuang hralh tawh niin, cheng ₹3,66,62,500/- (vaibelchhe thum, nuai sawmruk paruk singruk sang hnih zanga) chuang sawhthing chingtute te’n tun kum chhung hian an lalut tawh a ni. Oil Palm lamah pawh Mamit District in duai lo hle a; Oil Palm rah metric ton 125 chuang Godrej Agrovet hnenah hralh niin, cheng ₹1,96,27,775 (vaibelchhe khat nuai sawmkua paruk sing hnih sang sarih za sarih sawm sarih panga) chu Oil Palm chingtute’n an dawng tawh a ni. RKVY Per Drop More Crop hnuaiah khaw 15-ah tui dahkhawlna (water tank) siam a ni a, a dang 14 lai leh mek a ni bawk. 

Agriculture & Farmers’ Welfare Department chuan Mizoram-a a vawikhatna atan Price Support Scheme (PSS) hnuaiah behliang, chhawhchhi leh nihawi te lei turin a inpuahchah chho mek a. Central-a cooperative federation lian NAFED chuan a rawn lei dawn a ni. PSS hmang tangkai thei tur hian Mamit District-a kuthnathawktute te pawh inpuahchah turin ka ngen a che u. Heng bakah hian Agriculture Department chuan PMFBY hnuaiah crop insurance a kalpui chho mek a. Crop Insurance hi kuthnathawktute tan thil tangkai lutuk tur a ni a; kan thlai chinna kawngah khuarel chhiatna emaw thil hrang hrang vanga harsatna kan lo tawk palh a nih pawhin, insurance kan neih chuan, tanpuina sum a dil chhuah theih dawn a ni. 

Irrigation & Water Resources Department pawhin Mizoram-a loneitute'n tui an kham khawp an hmuh theihnan leh, an thlai thar te tipung turin hma an la mek zel a. Irrigation project te eco-tourism nen thlunzawm a, loneitute eizawnna tihpun, sum lakluh tihsan leh natural resource kan neih ang te humhalh chu department thil tum ber a ni. Tunah hian Mizoram hmun hrang hrangah Surface Irrigation Project 18 an enkawl mek a, Groundwater Irrigation Project pawh 4 an kalpui mek. Kan tuihna te siam that a, humhalh nan Modernization of Command Area Development project an kalpui mek bawk. Tin, Irrigation & Water Resources Department hnuaiah hian Mizoram-a lui tui san zawng te, ruahsur tam dan te, groundwater level te thlenga data mumal tak kan neih theihnan, Mizoram State Water Informatics Centre chu din a ni a. Mizoram hmun hrang hrangah RTDAS Station 18 dah a ni a, heta tang hian engtik lai pawhin data a thlir reng theih a ni. Heng bakah hian hmun hrang hrangah Minor Irrigation Project an kalpui mek bawk. 

Mamit bikah chuan NABARD RIDF hnuaiah Tuidai Multipurpose Project kalpui mek a ni a. Project Cost pawh vaibelchhe 29.4 lai a ni. Mamit District hi irrigation-ah leh wet rice cultivation lamah potential a that em avangin, Mamit-ah ngei Irrigation & Water Resources Division a awm theihnan sorkarah proposal thehluh mek a ni. Darlak-ah Integrated Land & Water Resources Project kalpui tum a ni bawk a, vaibelchhe 48 senga thawh tur a ni dawn a ni. Tin, Serhuan Zau leh Rengdil-ah te Irrigation Project kalpui tum a ni bawk. 

 Cooperation Department lam lo thlir leh ta ila. District tinah Multipurpose Primary Agricultural Credit Society (MPACS) tam zawk din tura hmalak mek a ni a, heng MPACS te hi computer te leh tul dang mamawh hrang hrang hmanga thuam chhoh mek zel an ni bawk. MPACS din tawhna khuaah chuan kuthnathawktute’n MPACS hi an chhawr tangkai em em zel a, Mamit District chhungah pawh computerized hmanga hna thawk mek MPACS pahnih an awm tawh a, a bak pariat pawh tunah computerize tura hmalak mek a ni. A district pumpuiah hian MPACS 31 (sawmthum pakhat) din tum a ni. 

MPACS bakah hian Multipurpose Dairy Cooperative leh Multipurpose Fishery Cooperative din turin hmalak mek a ni a, bawng vulh leh sangha khawi lama tui mi te tan a tangkai hle dawn a, Vety leh Fisheries department nen tangkawpin tunah hian hma kan la mek a ni. Tin, World’s Largest Grain Storage Plan in Cooperative Sector scheme hnuaiah Mamit District-ah godown sa turin ruahmanna siam mek a ni a. Hemi chungchangah hian District Cooperative Officer leh Food Corporation of India (FCI) te pawhin joint inspection an nei tawh a, report pawh thehluh tawh a ni. Cooperation hnuaiah hian Mamit-ah Mizoram Cooperative Apex Bank leh MIZOFED Gas Agency pakhat ve ve kan nei mek bawk a, he kan Cooperative institution te hian mipui tan an thawh hlawk em em a, APEX Bank phei chu Mizo te ta liau liau a nih avangin nasa leh zual lo dawr a lo hmang tangkai zel turin mipuite ka chah duh che u a ni. 

Mamit District-a sorkar office hrang hrang hmalakna te ilo thlir ho leh dawn ila. Hun a rei lohnan a tlangpui ang chauh ka rawn tarlang dawn a ni. 

DC Office atang hian Aspirational District Programme (ADP) hnuaiah Health & Nutrition, Education, Agriculture & Water Resources, Basic Infrastructure leh Financial Printer & Smart Board) 50 semchhuah tawh a ni. Inclusion & Skill Development kawngah te project hrang hrang kalpui mek a ni a; kum 2025 3rd Quarter chhungah bik khan, India rama Aspirational District zingah Health & Nutrition lama titha ber an ni nghe nghe. ADP hnuaiah hian turmeric processing unit, vaibelchhe thum man tur chu Reiek-ah din tura hmalak mek a ni a; GSA playground artificial turf phahna tur pawh plan of action siam fel niin, empowered committee-in a pawm tawh a ni. Mamit Vikas Bhavan sakna tur plan of action pawh pawm fel a ni tawh bawk. 

SP Mamit kaihhruaina hnuaiah Mamit Police te chuan tun kum chhung hian Heroin gram 342 an man tawh a, hei hi nuai sawmruk pariat sing nga sang hnih zali sawmkua man hu a ni. Heng bakah hian methamphetamine gram 1,887, nuai sawm hnih pali sing nga leh sang sarih man hu leh, rakzu litre 789, nuai li sang khat za sarih leh sawmnga man hu an man tawh bawk. 

Health & Family Welfare hnuaiah hian District Hospital bakah PHC zawng zawng te chu National Quality Assurance Standard certified an ni tawh a, CHC pawh NQAS certification nei turin hmalak mek a ni. Mamit District chhungah hian Sub-Centre 39 zinga 31 te chu Health & Wellness Centre a hlan kai an ni tawh bawk a, TB-free Village 19 lai kan nei bawk a ni. Tin, khum 100 awm theihna tur District Hospital Building thar, Power Finance Corporation CSR hnuaia sak chu July ni 22 khan sawrkar hnenah hlan fel a ni tawh a, Mamit District mipuite hriselna enkawlna kawngah hmasawnna a thlen zel beisei a ni. 

School Education hnuaiah hian GC High School, W. Phaileng leh Dapchhuah Middle School-te chu Sorkar (Government) school-ah hlân kai an ni a; Govt. Kawrthah Primary School – I te chuan National Level School Challenge pakhat, Tobacco-Free Educational Foundational Stage huang chhungah lawmman pakhatna an la a, an chhuanawm takzet a ni. District chhunga sikul hrang hrangah Computer, Printer leh Smart Board 50 semchhuah tawh a ni bawk. 

Local Administration hnuaiah Mamit District Village Council 56 te hnenah Computer leh Printer set khat theuh sem a ni a, New Mamit-ah cheng nuai sawm hnih sengin Panchayat Bhavan sak a ni bawk. Tin, sawrkar kum kalta-ah khan 15 Finance Commission 1st leh 2nd installment sum, Tied Fund leh Untied Fund atangin cheng ₹9,17,78,000 (Nuai Zakua Sawm Pasarih Sing Sarih Sang Riat) chu VC te'n hmasawnna hna chi hrang hrang an thawh nan pekchhuah a ni. 

Rural Development hnuaiah hian Mamit District huam chhungah Job Card 23,920 (sing hnih sang thum zakua sawmhnih) a awm mek a, MGNREGA ni thin kha tunah chuan VB G RAM G tih a lo ni taa, kum khat chhungin inhlawhna ni 125 a awm tawh dawn a ni. Project Rotling tih hnuaiah Mega Farm Pond For Community, Damparengpui-ah te, Rooftop Rain Water Harvesting Kawrtethawveng-ah te, Green Tourism & Clean Energy leh Mission Reiek Turmeric Reiek khua-ah thawh mek a ni. PMAY-G, insak tanpuina scheme hnuaiah beneficiary 1,560 (sang khat zanga sawmruk) hnenah insak tanpuina pek a ni bawk. DDUGKY hnuaiah eizawnna tur trade hrang hrang hnuaiah thalai 61 te’n training an zo tawh a, heng zingah hian mi 34 te chuan hna an hmu tawh a ni. 

Power & Electricity Department lam pawhin theihtawp an chhuah zel a, 33 KV Line West Phaileng-in Rawpuichhip a pekna line hun engemaw chen nung tawh lo chu hman theiha peihfel a ni a, Dampui Power pekna 11 KV line kawnghluia kal enkawl harsa tak thin chu kawngpui dungah sawn fel a ni. Hun rei tak 132 KV line 33 KV-a charge tawh chu 132 KV-a charge theih tura peihfel a ni bawk. 

Land Revenue & Settlement Department chuan tun sawrkar kum kallai mekah hian Revenue Tax atangin cheng ₹35,74,216/- (Nuai Sawmthum panga Sing Sarih Sangli Zahnih Leh Sawm Paruk) an hmu a, Non-Tax atangin cheng ₹5,46,028/- (Nuai Nga Singli Sangruk Leh Sawmhnih Pariat) an hmu tawh bawk. 

Land Resources, Soil & Water Conservation Department chuan W. Phaileng, Kawrtethawveng, Rulpuihlim leh Kanghmun khuaah te Rubber Link Road an lai mek a, Bakpuk Zau, Hmawnglui Zau, Bedchhawra Zau, Tlangkhang Zau, Darlak to K. Sarali leh Bukpui Zau-ah te hian Rubber Link Road lai leh turin hma an la mek bawk. 

Taxation Department, Mamit Zone chuan tun sawrkar kum chhung hian chhiah chi hrang hrang atangin cheng ₹2,24,35,771/- (Nuai Zahnih Sawmhnih Pali Singthum Sangnga Zasarih Sawm Sarih Pakhat) an hmu tawh a, an hmalakna te a chhuanawm hle. 

Women & Child Development hnuaiah Anganwadi Centre 281-ah te Facial Recognition System Drive kalpui mek a ni a, beneficiary zaa sawmkua pakua chu e-KYC tihfelsak tawh an ni. Maternity Benefit Programme hnuaiah enrolment 988 tihfel tawh niin, One Stop Centre hnuaiah hmeichhia 210 an enkawl mek a, Shakti Sadan hnuaiah mi 13 enkawl lai an nei bawk. 

District Child Protection Unit Foster Care hnuaiah hian naupang 2 an awm mek a, sponsorship programme atangin naupang harsa 148 hnenah thla tin cheng ₹4,000 (sang li) an pe thin bawk a ni.

PWD Mamit Division hian kawng kilometer 273-a thui an enkawl mek a, NABARD hnuaia thawh “Strengthening and Improvement of W. Phaileng to Marpara” KM 80-a thui chu thawh zawh tawh a ni. SASCI atangin Cyclone Remal tihchhiat siam that lehna hna pawh zaa sawmkua zawh fel tawh a ni. Heng bakah hian PMGSY hnuaiah Rawpuichhip to Buarpui kawng KM 77-a thui chu KM 36 zawh fel tawh a ni. PWD Highways hnuaiah NH – 44A kalkawng hlui thawm that hna KM 53.33 leh Mamit Town Road panna siam hna, KM 4.5 km te thawh mek a ni bawk.

Food, Civil Supplies & Consumer Affairs Department chuan NABARD Warehouse Infrastructure Fund kaltlangin buhfai dahna tur Godown leh Staff Quarters tur, Kanhmun Centre, Zawlnuam Centre, Phuldungsei Centre leh Marpara Centre-ah te sa zo tawhin, luahfel vek tawh a ni.

Fire & Emergency Services te pawh engtiklai pawhin an duty reng a, nikum August ni 28 khan kan hriat theuh angin Vaubekawn, Mamit-ah Truck buhfai phur Accident-ah chhanchhuah hna an thawk a, tun kum February ni 20 khan Hmar Veng, Mamit-ah kang thelh hna an thawk bawk a. An chhuanawm takzet a ni.

UD & PA Department chuan Swachh Bharat Mission hnuaiah Mamit, West Phaileng, Zawlnuam leh Kawrthah-a Solid Waste Management Centre an siam mek a; insak tanpuina PMAY 2.0 atangin Mamit-ah beneficiary 28 thlanchhuah an ni a, sum pawh pekchhuah vek an ni. PM SVANIDHI hnuaiah dawrkai (street vendors) te tan loan pukna tur ruahmanna siam a ni a, beneficiary 20 an nei mek a ni. 

Horticulture Department chuan MIDH scheme atangin Thingfanghma, Aieng leh Sawhthing ching tu chhungkaw 139 te hnenah thlai chi, leitha leh an mamawh dangte an pe a, Vegetable Hybrid Scheme hnuaiah thlai chi hrang hrang an semchhuak bawk. RKVY-PDMC scheme hnuaiah Drip leh Sprinkler system chu chhungkaw 6 (paruk) hnenah an install sak mek a ni. 

Excise & Narcotics Department te chuan tun sawrkar kum chhungin Narcotic Drugs & Psychotropic Substances Act 1985 (Drugs) hnuaiah dan bawhchhia mi 26 an man tawh a, case 18 ziahluh a ni. The Mizoram Liquor Prohibition Act 2019 hnuaiah dan bawhchhia mi 239-man tawh niin case 316 ziah luh a ni. 

AH & Vety Department hnuaiah Free Animal Health Camp leh Awareness Programme hrang hrang 15 neih a ni tawh a, National Livestock Mission hnuaiah vawk 237 insured tawh niin hei hian vawk vulh tute tan financial security pe-in nasa leh zuala vawk vulh lama tan la turin phurna nasa tak a pe a ni. African Swine Fever (ASF) compensation atan cheng ₹10,250,929/- (Vaibelchhe khat Nuaihhnih Sing Nga Zakua Sawmhnih leh Pakua) chu district chhunga ASF vanga vawk chan chhungkaw 259 hnenah pekchhuah tawh a ni. 

District Transport Office chuan tun sawrkar kum chhungin Lirthei 566 an register tawh a, Driving Licence 1,232 (sang khat za hnih sawmthum pahnih) leh Learner Licence 1,585 (sang khat zanga sawmriat panga) an pechhuak tawh bawk. Lirthei leh Licence kaihhnawih-a fee leh Tax chi hrang hranga Revenue lut zat chu cheng ₹1,19,02,515 (nuai za sawm pakua sanghnih zanga leh sawm panga) a ni. 

Department of Sericulture, Mamit District hmalakna hnuaiah Sericulture Farmers te’n Silk la duang leh Silk atanga dehchhuah thuamhnaw leh thil chi hrang hrang siam chhuahna atana mamawh ‘Cocoon’ leh ‘Buhchium’ thar chhuah kawngah hma nasa taka lak mek a ni a. Tun sawrkar kum chhungin Mamit District-ah hian kuthnathawktute’n Eri Cocoon metric ton 5.745 Mulberry cocoon metric ton 16,086 (sing khat sang ruk sawmriat paruk) leh Muga cocoon metric ton 13.585 lai an thar chhuak a ni. 

PHE Department-ah hian NESID atanga sum hmuh hmangin Augmentation of Greater Mamit Water Supply Scheme Part - II hna chu March 2026 khan zawh fel a ni a, Amrut 2.0 sum hmangin Greater Mamit Water Supply Scheme thawm that pawh April, 2026 khan zawhfel a ni. Swachh Bharat Mission hnuaiah tun sawrkar kum chhungin Individual Household Latrine (IHHL) 808 an sa zo tawh bawk. 

Economics & Statistics Mamit chuan Birth Certificate leh Death Certificate dilna NAC an pek chhuahna atanga an sum hmuh tlingkhawm cheng ₹56,280/- (sing nga sang ruk leh zahnih sawmriat) chu sawrkar sum bawmah an chhung lut tawh a, tin, Birth Certificate Re-Issue leh Digitization kal pui mek a ni a, sum hmuh tlingkawm chu cheng ₹41,5440/- (nuai li sing khat sang nga zali sawmli) a ni. 

Environment, Forest & Climate Change Department chuan tun sawrkar kumah hian revenue cheng ₹2,08,450/- (cheng nuai hnih sang riat zali sawmnga) an thehlut tawh a; Construction of Natural Gas Pipeline, Panisagar to Aizawl atan Final Approval hmuh tawh niin, hnathawh tur ang zawng zawng an thawk zo tawh a; Compensatory Afforestation plantation atan hectare 34.76 Teirei Riverine Reserve Forest chhungah siam a ni. Construction of 132 KV Transmission line, W. Phaileng to Marpara atan Compensatory Afforestation plantation hectare 210 an kalpui tawh bawk. Chutiang bawkin Construction of National Institute of Technology at Lengpui atan Compensatory Afforestation plantation hectare 2.62 chu Darlawn Forest Division hnuaia an kalpui dawn a ni. 

State Bank Of India, Mamit chuan kum sawrkar kum chhungin insak tanpuia PMAY hnuaiah loan ₹20,00,000/- (nuai sawmhnih) an pe chhuak tawh a, PM MUDRA Yojana hnuaiah loan ₹76,95,000/- (nuai sawmsarihparuk sing kua sang nga) an pe chhuak tawh bawk. Tin, Bana Kaih Scheme hnuaiah loan ₹32,37,500/- (nuai sawmthum pahnih sing thum sang sarih za nga) sanction tawh a ni a, pek chhuah mai theih a niin, Self Help Group tan loan ₹3,00,000/- (nuai thum) an pe chhuak tawh bawk. 

Ka rawn sawi bakah hian sawrkar department hmalakna tam tak a la awm a, tarlan vek sen a ni lo. Kan sawrkar hnathawk te an chhuanawm a, Mamit District mipui te tan tun aia nasa lehzuala lo tang turin ka fuih nghal duh bawk a ni. Sawrkar hna hi mipui rawngbawlna thianghlim leh pawimawh tak a ni tih i hre reng ula, rinawmna, inpekna, leh taimakna tak tak nen mipui rawng i bawl ang u. Mamit district leh Mizoram pum tana rintlak leh mipui thachhang dawltu sawrkar hnathawk nih i tum tlat ang u. 

Vawiina mipui lo kalkhawm zawng zawng te pawh, sawrkar chuan in tan theih tawp chhuah zel mah se, hmasawnna tluantling tak thleng tur chuan mimal tinte inpekna leh mawhphurhna hi a pawimawh ber a; sawrkar ringawta innghat liam mai lovin, mahni zawn ṭheuhvah taimakna thar nen i pen chhuak ang u. Mi dangte tana entawn ṭlak leh khawtlang tana mi ṭangkai nih tum theuh ila, mimal tinin ram leh hnam tana kan tih theih chin kan hlen chhuah phawt chuan, kan ramin hma a sawn ngei ang. 

Mamit leh Mizoram tan hmakhua eng tak i siam dun zel ang u. 

Ka lawm e.